- Durum: taslak — 21 Kasım 2026. Core freeze (K-160A/ADR-059) altında uygulanmaz; her katman ayrı alt RFC ve dogfood kanıt kapısıyla açılır.
- Tarih: 21 Kasım 2026
- İş: K-354
- İlgili belgeler: spec/08, spec/09, spec/11, spec/14, spec/21, spec/22, spec/23, spec/24, spec/26, ADR-003, ADR-011, ADR-161, RFC-0012, RFC-0016, RFC-0038
- Freeze sınıfı adayı: her alt RFC için ayrı
dogfood-change; çatı RFC kendi başına hiçbir yüzey açmaz.
Özet
Bugün Zee programı yalnız devralınmış bir loopback IPv4 HTTP dinleyicisinin arkasında web uygulaması yazabilir. Bu RFC, protokol motorları da dahil olmak üzere bütünüyle Zee ile yazılmış bir ağ sunucusunun — ilk hedef: SMTP (25/587/465), IMAP (143/993), dayanıklı kuyruk ve DKIM/SPF/DMARC içeren bir e-posta sunucusu — hangi dil ve çalışma zamanı yetkinliklerini istediğini, bunların bugün neden eksik olduğunu ve core freeze kapılarından tek tek geçebilecek biçimde nasıl aşamalanacağını tanımlar. Kararlaştırılan ilke: protokol durum makinesi, ayrıştırma ve politika Zee kodudur; kriptografi, TLS, DNS tel biçimi ve soket olay döngüsü doğrulanmış Rust crate'lerine dayanan dar host intrinsic'leridir. Ayrı bir Rust/Go servis motoru bu RFC'nin kapsamında değildir.
Motivasyon
ZeeOS (Debian tabanlı işletim sistemi ürünü) kendi e-posta sunucusunu Zee ile yazmak istiyor. Ürün sahibi 21 Kasım 2026'da Rust/Go ile ayrı bir servis motoru seçeneğini reddetti ve dil merkezinde bu RFC'nin açılmasını istedi. Ürün bu RFC kabul edilene kadar yalnız faz-0 belgeleriyle (yetkinlik matrisi, tehdit modeli, protokol kapsam matrisi) ilerler; Zee'de çalışan bir posta motoru yoktur ve bu RFC onu varmış gibi göstermez.
E-posta sunucusu iyi bir zorlayıcı iş yüküdür: internete açık, uzun ömürlü, binlerce eşzamanlı oturumlu, ikili veri taşıyan, kriptografi ve DNS'e bağımlı ve "kabul edilen ileti kaybolmaz" sözü veren bir süreçtir. Burada yeterli olan yetkinlik başka TCP sunucularına (ör. özel protokoller, LMTP, IRC benzeri) genellenebilir; bu yüzden yüzey SMTP'ye özel değil, genel ağ sunucusu yetkinliği olarak tasarlanır.
Bugünkü durum (2b23547 üzerinde doğrulandı)
| Gerekli | Bugün | Kaynak |
|---|---|---|
| Port dinleme | Zee kodu port açamaz. Native adaptör yalnız --deneysel-web ile loopback'e bağlanır ya da devralınan dinleyiciyi kullanır; devralınan soket tam AF_INET/127.0.0.1/bildirilen kapı olarak doğrulanır | compiler/src/web_listener.rs (endpoint, adopt_group), spec/11 K-259 |
| systemd soket devri | Var ama dar: yalnız çok işçi grubu yöneticisi, LISTEN_FDS=1, fd 3, 127.0.0.1:worker-port; bind'e geri dönüş yok | compiler/src/cli/web_isci_grubu.rs (systemd_soketini_al), K-343, ADR-161 eki |
| IPv6, ayrıcalıklı kapı, birden çok dinleyici | Yok | aynı |
| Bağlantı/akış değeri | Yok. Tek ağ sunucusu yüzeyi HTTP rota modelidir; Zee bağlantıya ya da bayt akışına dokunamaz | spec/11 |
| Bayt değeri | Yok. Tür envanteri TamSayı · Ondalık · Metin · Mantıksal · Liste · Sözlük · Seçenek ...; binary yalnız diske akıtılan yükleme dosyası (yol + SHA-256 + bayt sayısı) olarak görünür | spec/04, spec/26 |
| Sunucu TLS'i | Yok. TLS yalnız istemci yollarında: SMTP istemcisi native-tls (465 implicit, 587 STARTTLS, TLS 1.2 alt sınır), HTTP istemcisi ureq+rustls | compiler/src/eposta.rs (K-210/K-232), compiler/src/ag_istemcisi.rs |
| Eşzamanlılık | Tek OS iş parçacığında işbirlikli, deterministik scheduler (zee-esz-1). Adaptör çağrısı önleyici olmayan atomik dilimdir; dinamik görev sayısı ve akış "bu sürümün sözü değildir"; çok çekirdek söz verilmez | spec/14 §2/§4, spec/09 |
| Ölçek | Çok çekirdek yalnız süreç düzeyinde: aynı dinleyiciyi paylaşan N işçi süreç (RFC-0038); her işçi istekleri sıralı işler | RFC-0038, ADR-161 |
| Yürütme modeli | Stage 0 ağaç-yürüyen yorumlayıcı; MIME/base64/özet gibi bayt-yoğun işler yorumlanan Zee'de pratik değildir | ADR-003 |
| Kripto | sha2, ed25519-dalek, argon2, bcrypt, chacha20poly1305, getrandom ağaçta; RSA yok; DKIM yok; base64 yalnız iç yardımcı (Zee yüzeyi değil) | compiler/Cargo.toml |
| DNS | Yalnız sistem çözücüsüyle A/AAAA (to_socket_addrs, ureq çözücüsü); MX/TXT yok; geçici/kalıcı hata ayrımı yok | compiler/src/eposta.rs, compiler/src/ag_istemcisi.rs |
| Dayanıklılık | Atomik metin yazma/ekleme sync_all + dizin sync_all ile; binary taşıma no-clobber + dizin eşzamanlama; güç kesintisi/disk dolu kapısı açık | spec/08, spec/26, RFC-0016 |
| Yetkinlik | ağ-sunucusu = native loopback web adaptörü; outbound ağ yalnız bildirilmiş origin'e | spec/23 |
Sonuç: bugün Zee ile SMTP/IMAP sunucusu yazılamaz; eksik tek bir özellik değil, yedi bağımsız katmandır.
Tasarım ilkeleri
- Motor Zee'dedir. SMTP/IMAP durum makinesi, komut ayrıştırma, ESMTP yetenek ilanı, alıcı politikası, kuyruk durum makinesi, MIME yapısı ve SPF/DMARC değerlendirmesi Zee kodudur. Host intrinsic'i protokol kararı vermez ("SMTP sunucusu çalıştır" biçiminde bir intrinsic reddedilir).
- Kriptografi yazılmaz. TLS, RSA/Ed25519, SHA-256, base64 ve DNS tel biçimi doğrulanmış crate'lerle; algoritma Zee'de ya da elle Rust'ta yeniden yazılmaz. Gizli anahtar hiçbir zaman Zee değeri olmaz.
- Fail-closed. Eksik platform primitive'i, doğrulanamayan devralınmış soket, desteklenmeyen TLS sürümü ya da aşılan bütçe sessizce gevşetilmez; süreç başlamaz veya bağlantı reddedilir (spec/08 "zayıf sessiz fallback YASAK" kuralının ağ karşılığı).
- Grammar en son çaredir. Yüzey önce mevcut kalıp ailesi, contextual ifade ve intrinsic kaydıyla (ADR-011) aranır; yeni anahtar kelime ancak bunlar yetmezse ve K-167 uyumluluk yüzeyine bilinçli kayıtla açılır.
- Deterministik kanıt. Her yeni etki spec/21-22 IO izine girer; sahte ağ adaptörüyle golden test yazılabilir olmadan yüzey kabul edilmez.
- Ölçülmemiş söz yok. "Binlerce oturum", gecikme ve bellek hedefleri ölçümden sonra sayıya bağlanır; bu RFC sayı uydurmaz.
Katmanlar
Her katman ileride kendi alt RFC'si, ADR'si, spec bölümü, olumlu/olumsuz testleri, tanı kodları ve güvenlik bulgusu kayıtlarıyla açılır. Aşağıdaki sözdizimi örnekleri yalnız fikir taslağıdır; bağlayıcı değildir ve freeze yüzeyine yazılmaz.
A — Dinleyici ve bağlantı
Amaç: IPv4 ve IPv6 TCP dinleyicisinden bağlantı kabul etmek, sınırlı satır okumak, bayt yazmak.
- Dinleyici kaynağı. Üretimde dinleyici yalnız dış yöneticiden devralınır (aşağıdaki FD devri sözleşmesi). Ayrıcalıklı kapı (<1024) için süreç kendi bind'ini yapmaz ve
CAP_NET_BIND_SERVICEistemez; devir yoksa bind'e geri dönüş yoktur, süreç çıkış 2 ile durur. Geliştirme/test için yalnız açık bayrakla, yalnız loopback ve ≥1024 kapıya bind izinlidir (bugünkü--deneysel-webmodelinin karşılığı). - Bildirim. Dinleyiciler
proje.diliçinde adla bildirilir (ör.smtp,gonderim,smtps,imap,imaps); her adın beklenen aile, adres, kapı ve TLS kipi (yok / implicit / STARTTLS izinli) vardır. Devralınan soket bildirimle tam eşleşmezse süreç başlamaz. - Satır okuma. Tek okuma birimi CRLF ile biten satırdır. Çalışma zamanı:
- satır başına en çok uzunluk dinleyici bildiriminden gelir (SMTP komut satırı için RFC 5321'in 512 oktet tabanı, metin satırı için 1000; IMAP için ayrı sınır); aşım ayrı ve sınıflandırılmış bir sonuçtur, satır kırpılıp kabul edilmez;
- çıplak LF ve çıplak CR reddedilir (SMTP smuggling sınıfı:
<LF>.<LF>,<CR>.<CR>ve karışık biçimler); ret, programın göreceği ayrı bir sonuç türüdür, sessiz normalleştirme yapılmaz; - komut satırı yalnız ASCII ise
Metinolarak verilir; ASCII dışı bayt içeren komut satırı ayrı bir sonuçtur (Zee'ye geçersiz UTF-8Metinolarak sızmaz). - Blok okuma. SMTP
DATAgövdesi ve IMAP literal'i Zee belleğine alınmaz: çalışma zamanı gövdeyiCRLF.CRLF'ye kadar (dot-unstuffing ile) veya bildirilen literal uzunluğu kadar, boyut tavanı altında, spec/26 yükleme modelindeki gibi0600geçici dosyaya akıtır ve SHA-256'yı aynı akışta hesaplar. Zee yol + özet + bayt sayısı görür. Gövde içinde çıplak LF/CR politikası (ret ya da sınıflandırılmış işaret) alt RFC'de bağlanır;CRLF.CRLFdışındaki hiçbir dizi bitiş sayılmaz. - Yazma. Satır yazma CRLF'yi çalışma zamanı ekler; Zee metni CR/LF içeremez (yanıt bölme/enjeksiyon). Dosyadan bağlantıya akıtma (IMAP FETCH, giden SMTP DATA) ayrı bir intrinsic'tir.
- Geri basınç. Giden tampon sınırlıdır; yazma tampon boşalana dek bağlantı görevini askıya alır (Katman C), kalan son tarih dolunca bağlantı kapanır. Sınırsız sıraya yazma yoktur.
- Zaman ve sınırlar. Bağlantı başına okuma boşta kalma süresi, komut başına süre, toplam oturum süresi ve TLS el sıkışma süresi; dinleyici başına en çok eşzamanlı bağlantı ve uzak adres başına bağlantı sınırı. Sınır dolduğunda kabul edilen bağlantıya protokolün kendi "geçici hata" satırını yazıp kapatmak Zee'nin işidir; çalışma zamanı yalnız sınırı zorlar ve sayar.
- Uzak adres. Bağlantının uzak IP/kapısı Zee'ye
Metinolarak açılır (SPF ve hız sınırı için gerekir); proxy protokolü bu RFC'nin kapsamı dışındadır.
Fikir taslağı:
"smtp" dinleyicisinde bağlantı geldiğinde
bağlantıya "220 posta.example.test ESMTP" satırını yaz
tekrarla
komut bağlantıdan satır okumayı dene olsun
...B — Sunucu TLS'i
- Sağlayıcı.
rustls(ağaçta zatenureqüzerinden var). Kripto sağlayıcısı (ringya daaws-lc-rs) Katman D ile tek seçim olarak bağlanır; iki ayrı kripto yığını taşınmaz. Sunucu tarafı içinnative-tlskullanılmaz (platforma göre değişen politika). - Politika. En düşük TLS 1.2, tercih TLS 1.3; yalnız AEAD şifre takımları; yeniden müzakere yok; sıkıştırma yok. Politika dinleyici başına gevşetilemez (fail-closed); istemci sertifikası bu RFC'de yok.
- Anahtar ve sertifika. Sertifika zinciri ve özel anahtar dosya ya da systemd credential (K-339 modeli) olarak bildirilir; yükleyici izin/sahip denetimi yapar. Özel anahtar Zee değeri, IO izi içeriği veya tanı metni olmaz. Yeniden yükleme (sertifika yenileme) SIGHUP ile ya da süreç yeniden başlatmayla — açık soru.
- Implicit TLS (465, 993): el sıkışma Zee ilk satırı görmeden önce çalışma zamanınca yapılır.
- STARTTLS (25, 587, 143):
bağlantıyı TLS'e yükseltbenzeri tek intrinsic. Değişmezler: - yükseltme anında okunmuş ama tüketilmemiş düz metin tampon boş olmak zorundadır; değilse yükseltme reddedilir ve bağlantı kapanır (STARTTLS komut enjeksiyonu sınıfı);
- yükseltmeden sonra çalışma zamanı önceki düz metinden hiçbir baytı TLS akışına taşımaz;
- protokol durumunun sıfırlanması (EHLO'nun tekrarı, AUTH'un yalnız TLS sonrası ilanı) Zee kodunun işidir; çalışma zamanı
bağlantı TLS misorgusunu güvenilir biçimde verir. - Giden TLS. Giden SMTP (MX'e teslim) ayrı istemci profilidir: fırsatçı STARTTLS ve doğrulanmış TLS kipleri ayrıdır; mevcut
eposta.rsistemcisi (native-tls) bu profile genişletilmez, aynırustlsyığınına taşınıp taşınmayacağı alt RFC kararıdır.
C — Uzun ömürlü oturum ve eşzamanlılık
Bugünkü scheduler'da bloklayan adaptör çağrısı atomik dilimdir: bir bağlantıdan satır beklemek bütün süreci durdurur. Binlerce boşta oturum (IMAP IDLE) bu modelle mümkün değildir.
- Bağlantı başına görev. Her kabul edilen bağlantı, dinleyici kapsamının çocuğu olan bir görevdir. Kapsam spec/14 yapılandırılmış eşzamanlılığının uzantısıdır: dinleyici kapsamı bitmeden çocuk görev yaşamaz; görev hatası yalnız kendi bağlantısını kapatır, kardeşleri iptal etmez (bu, spec/14 §3 "ilk hata kardeşleri iptal eder" kuralından bilinçli ayrılıştır ve alt RFC'de ayrı kip olarak adlandırılmalıdır).
- Dinamik görev sayısı. spec/14 §4 bugün dinamik görev sayısını söz dışında bırakır; bu katman onu dinleyici kapsamı için, üst sınırı bildirilen bağlantı tavanı olarak açar.
- Engellemeyen IO. Soket okuma/yazma/kabul ve TLS el sıkışması scheduler noktası olur (
beklegibi): veri yoksa görev askıya alınır, çalışma zamanı OS olay bildirimiyle (epoll/kqueue;mioya dalibcüzerinden dar bir katman — alt RFC seçimi) hazır görevleri ilerletir.zee-esz-1gözlem sözü korunur: tek iş parçacığı, data race yok, aynı girdi izi için aynı sıra. Ağdan gelen olayların sırası dış girdidir ve IO izine yazılır (Katman G). - Son tarih ve iptal. Bağlantı görevi spec/09 son tarihini miras alır; boşta kalma süresi dolunca okuma noktasında iptal edilir ve yalnız
yetişmezsekolu çalışır (protokolün "zaman aşımı" satırını yazma şansı). - Diğer adaptörler. PostgreSQL, dosya ve DNS çağrıları bugün senkron dilimdir. Bağlantı görevleri arasında adil ilerleme için en azından DNS ve dosya akıtma engellemeyen olmalı ya da ayrı iş parçacığı havuzunda yürütülüp sonucu scheduler noktasında teslim edilmelidir; PostgreSQL'in durumu açık sorudur (SMTP oturumu DB kilidine uzun süre bağlı olmamalı).
- Çok çekirdek. Dil sözü değildir. Ölçek, RFC-0038'deki gibi aynı devralınmış dinleyicileri paylaşan N işçi süreçle alınır; süreçler arası ortak durum (kuyruk, posta kutusu tek yazar kilidi) dosya kilidi veya PostgreSQL ile ürün düzeyinde kurulur.
- Boşaltma. SIGTERM: yeni kabul durur,
kapanıyorsinyali her bağlantı görevine scheduler noktasında teslim edilir (Zee protokol uygun satırı yazar), bildirilen boşaltma süresi dolunca kalan görevler iptal edilir. - Bellek. Boşta bağlantı başına bellek ölçülür ve spec/24 bütçesine bağlanır; yorumlayıcı çerçevesi (K-178: release ~11 KiB/düzey) ve görev ortamı ölçüm konusudur.
D — Bayt ve kriptografi intrinsic'leri
Tür sistemi değişikliği (yeni Baytlar değer türü) yüksek eşiklidir. Bu RFC önce tutamak temelli yolu önerir: bayt verisi diskte veya çalışma zamanı tamponunda kalır, Zee yol/özet/uzunluk ve Metin sonuç görür.
- Kodlama: base64 ve quoted-printable kodlama/çözme, dosyadan dosyaya akışla ve bayt tavanıyla; küçük
Metingirdiler (ör. AUTH PLAIN, DKIMb=) için sınırlıMetin→Metinbiçimi. RFC 2047 encoded-word çözümü MIME alt RFC'sinde. - Özet: SHA-256 dosya üzerinde zaten var (spec/23
dosya-okuma); akışlı özet bağlamı (parça parça besle, sonunda al) DKIM gövde özeti için eklenir. DKIMsimple/relaxedgövde kanonikleştirmesinin Zee'de satır satır mı yoksa host dönüşümü olarak mı yapılacağı ölçüm sonrası açık sorudur. - İmza: RSA-SHA256 (≥2048 bit) ve Ed25519 imzalama/doğrulama. Özel anahtar tutamakla (bildirilen dosya/credential adı) kullanılır, Zee'ye dönmez; açık anahtar DNS TXT'den gelen base64
Metindir. RSA için RustCryptorsacrate'i, zamanlama yan kanalı danışması (RUSTSEC-2023-0071) nedeniyle bu RFC tarihinde aday değildir; TLS ile aynı sağlayıcı (ringveyaaws-lc-rs) tercih edilir. Seçim, uygulama günü RustSec vecargo-denykayıtlarıyla yeniden doğrulanır. - Rastgelelik: güvenlik amaçlı rastgele değerler (
getrandom, ağaçta var) spec/22zee-io-1tohumlu rastgelelikten ayrı bir yüzeydir; IO izinde değeri maskelenir, replay'de deterministik değildir ve bunu açıkça söyler. - Ertelenen: gerçek
Baytlardeğer türü; ihtiyaç tutamak yolunun ölçülmüş sürtünmesiyle kanıtlanırsa ayrı RFC.
E — DNS
- MX, TXT, A, AAAA sorguları (PTR sonraki adım); sonuç
Sonuçbiçiminde ve hata geçici (zaman aşımı, SERVFAIL, ağ hatası) ile kalıcı (NXDOMAIN, NODATA) olarak sınıflandırılmış; SMTP 4xx/5xx kararı buna bağlıdır. - Çözücü:
hickory-resolverya da sistem çözücüsüne (res_query) dar bağ; seçim alt RFC'de. Varsayılan hedef yerel çözücüdür: gereksinim, loopback stub çözücünün (systemd-resolved) bildirimle izinli tek DNS hedefi olmasıdır; doğrulayıcı çözücü beklenmez, DNSSEC doğrulaması bu RFC'de vaat edilmez. Durum: ZeeOS sağlamalı; bugün yalnız statik laboratuvar çözücüsü var (QEMU user-net); sahada kullanılamaz (ZeeOS P0-Z3 açık). Düzeltme (ZeeOS ADR-076, 21 Kasım 2026): imajın systemd-resolved taşıdığı yönündeki önceki yanıt izinli sürüm listesinden okunmuştu, kurulu paketlerden değil. r5 sürümünün dpkg durumunda (156 paket) systemd-resolved kurulu değildir ve ağ yapılandırması[DHCPv4] UseDNS=no'dur; imaj derlemede QEMU user-net statik çözücüsünü gösteren sabit bir/etc/resolv.confyazar, bu yalnız laboratuvarda çalışır. ZeeOS önerisi (ZeeOS ADR-077, onay bekliyor): systemd-resolved stub, üst çözücü DHCP'den,/etc/resolv.conf→stub-resolv.confsembolik bağı; yeni bir ZeeOS sürümü gerektirir. - Sınırlar: sorgu son tarihi, yanıt boyutu, kayıt sayısı, TXT parça birleştirme kuralı (RFC 7208/6376'ya uygun), CNAME zinciri derinliği.
- Yetkinlik: yeni
dnsyetkinliği; spec/23ağorigin listesinin yerine geçmez. - Giden teslim yetkinliği: MX teslimi önceden bilinmeyen kamu adreslerine bağlantı ister; bu spec/23'teki bildirilmiş-origin modeline uymaz. Ayrı bir
smtp-teslimyetkinliği: yalnız 25 kapısı, private / loopback / link-local / metadata adresleri varsayılan kapalı (SSRF), bağlantı ve hacim bütçesiyle.
F — Dayanıklılık
Soru: spec/08 kalıcı dosya blob deposu ve outbox için yeterli mi?
Mevcut primitive'ler: atomik tek dosya yazma/ekleme sync_all + üst dizin eşzamanlama; aynı klasörde süreçler arası sıralı yazarlar; spec/26'da no-clobber atomik taşıma ve kalıcı dizin eşzamanlama; spec/25 PostgreSQL transaction'ı. PostgreSQL durumu: ZeeOS sağlamalı; bugün yok (ZeeOS P0-Z3 açık) — r5 imajında postgresql-17 kurulu değildir (aynı ADR-076 düzeltmesi); outbox'ın PostgreSQL kolu bu sağlanana kadar ürün hedefinde kanıtlanamaz. Kabul akışı bunlarla kurulabilir:
DATAgövdesi geçici dosyaya akar, SHA-256 aynı akışta (Katman A);- geçici dosya
fsync'lenir ve içerik adresli blob yoluna no-clobber taşınır, dizin eşzamanlanır; - kuyruk kaydı (outbox satırı veya PostgreSQL transaction'ı) commit edilir;
- ancak bundan sonra Zee
250yazar.
Eksikler (açılacak işler, bu RFC kapatmaz):
- RFC-0016'nın güç kesintisi/disk dolu kapısı açıktır; e-posta kabulü için her
fsync/rename/commit/yanıt sınırında SIGKILL ve güç kesintisi enjeksiyon matrisi gereklidir. - Disk dolu (
ENOSPC) ve inode tükenmesi C013 ailesi içinde ayrı sınıflandırılmış sonuç olmalıdır; Zee bunu geçici4xx'e çevirir. - Kalıcı dosya proje kökü sınırındadır. ZeeOS yanıtı (21 Kasım 2026): servis modeli yazılabilir veri bağlamasını proje kökü görünümünün içine kurar (kod salt okunur, veri alt ağaçları aynı bağlamada, rename
EXDEV'siz). Bu yüzden ilk öneri posta deposunun proje kökü içinde bir alt ağaç (ör.veri/posta) olmasıdır; spec/08 proje kökü kuralı korunur ve yeni "kök dışı veri kökü" yetkinliği gerekmez. Ayrı bir bağlama seçilirse aynı dosya sistemi (EXDEV) denetimi kabul testinde tekrarlanır. - Blob dosyası ile PostgreSQL kaydı birlikte atomik değildir; niyet kaydı + açılışta uzlaştırma (RFC-0038 açılış birincilliğindeki gibi) ürün protokolüdür, çalışma zamanı yalnız primitive'leri ve dizin listeleme / yaş bilgisini sağlar.
- Ağ dosya sistemleri kapsam dışıdır (spec/08 ile aynı).
G — Güvenlik profili ve kanıt altyapısı
- Yetkinlikler (spec/23):
ağ-dinleyici(devralınan ve bildirilen dinleyiciler),tls-sunucusu,dns,smtp-teslim, veri kökü yazımı. Bugünküağ-sunucusu(loopback web) anlamı değişmez; adlar alt RFC'de K-167 yüzey kaydına girer. - Kaynak bütçesi (spec/24): satır uzunluğu, blok/literal boyutu, dinleyici ve uzak adres başına bağlantı, bağlantı başına bellek ve tampon, el sıkışma/boşta/komut/oturum süreleri, DNS sorgu bütçesi. Varsayılanlar sıkı; gevşetme bildirimle ve üst tavanla.
- Fuzz hedefleri (mevcut
lexer_parser,morfoloji,http_istegi,wasm_abiyanına):satir_okuyucu(CRLF/çıplak LF-CR/uzunluk),nokta_blogu(dot-unstuffing ve bitiş),starttls_gecisi(yükseltme sınırında tampon),dns_yaniti; MIME ayrıştırıcısı Zee'de yazılacağı için Zee düzeyinde özellik tabanlı test. RC fuzz kapısına eklenmeleri alt RFC kararıdır. - IO izi (spec/21-22): kabul, okunan satır/blok olayı, yazılan satır, TLS yükseltme işareti, DNS sorgu/yanıtı ve kapanış ize girer; TLS içindeki içerik ve kimlik doğrulama yükü maskelenir. Replay, sahte ağ adaptörüyle (ADR-003 IO soyutlaması) aynı sırayı ve çıktıyı üretir.
- Sahte ağ golden testleri: protokol durum makinesi gerçek soket olmadan, betiklenmiş istemci girdisiyle
dil denealtında test edilebilmelidir. - Her bulgu ve bilinçli sınır
docs/guvenlik-bulgulari-v1.tsvGB satırı alır.
H — Kabul ölçütleri
Bu çatı RFC ancak şunlar kanıtlandığında "geçici kabul"e aday olur:
- En küçük SMTP alıcısı Zee'de: EHLO/HELO, MAIL, RCPT, DATA, RSET, NOOP, QUIT ve STARTTLS; yalnız gerçekten desteklenen uzantıları ilan eder. Loopback üzerinde
swaksveopenssl s_client -starttls smtpile geçer; implicit TLS dinleyicisiopenssl s_clientile geçer. - Saldırı vektörleri: çıplak LF/CR ve karışık bitiş dizileri ile SMTP smuggling örnekleri reddedilir; STARTTLS komutuyla aynı pakette gönderilen ek komut TLS sonrasına taşınmaz; uzun satır ve boyut aşımı sınıflandırılmış sonuç verir.
- Dayanıklılık:
250sonrası her sınırda SIGKILL enjeksiyonunda kabul edilen ileti kaybolmaz; disk dolu geçici hata üretir. - Uzun oturum yükü: IMAP IDLE benzeri yük testinde ölçülen sayıda (hedef binler) boşta bağlantı uzun süre açık kalır; bildirim gecikmesi, RSS ve dosya tanımlayıcı kullanımı ölçülür ve spec/24 bütçesine bağlanır; K-173 soak koşusu tekrarlanır (uzun ömürlü tampon eklendiği için zorunlu).
- Boşaltma ve yeniden başlatma: systemd soket birimiyle
systemctl restartaralığında yeni bağlantı reddedilmez (K-343 ölçümünün çok dinleyicili karşılığı). - İzleme: aynı oturum IO izinden replay edilir ve aynı çıktıyı üretir.
FD devri sözleşmesi (ZeeOS'un uygulayacağı)
Bu sözleşme systemd sd_listen_fds uyumludur. ZeeOS'un servis yöneticisi systemd'dir (21 Kasım 2026 yanıtı); ek yönetici gerekmez, ZeeOS soket birimlerini Accept=no, FileDescriptorName= ve IPv6 için BindIPv6Only=ipv6-only + ayrı IPv4 soketiyle sağlar. ZeeOS tarafındaki karar kayıtları ZeeOS deposunda tutulur.
Yönetici (ZeeOS/systemd) sağlar:
- Her dinleyici için
SOCK_STREAM,listendurumunda, bildirilen aile (AF_INETveyaAF_INET6), adres ve kapıya bağlı bir soket; IPv6 soketlerindeIPV6_V6ONLYaçık (çift yığın tek soketle değil, iki bildirimle). - Dosya tanımlayıcıları 3'ten başlayıp ardışık;
LISTEN_PID= hizmet sürecinin PID'i;LISTEN_FDS= soket sayısı;LISTEN_FDNAMES= her soketin bildirimdeki adı (:ayrılmış; i'nci ad fd3+i'ye aittir). Ad zorunludur; adsız ya da yinelenen ad reddedilir. Ad kuralı^[a-z][a-z0-9_]{0,31}$(:ayraç olduğu için yasak). - Ad fd başınadır: systemd'de
FileDescriptorName=soket birimi başına tek addır ve IPv6 soketi (BindIPv6Only=ipv6-only) ayrı birim ister. Bu yüzden çift yığında her aile ayrı ad taşır; ZeeOS ilk tümleşik denemesinde aile sonekli adlar üretir (ör.smtp_v4:smtp_v6:gonderim_v4:gonderim_v6:…). Yukarıdaki bildirim örneğindeki adlar (smtp,gonderim…) tek aile içindir;proje.dilbildiriminin aile sonekli adları mı yoksa "aynı mantıksal dinleyicinin iki ailesi" kavramını mı taşıyacağı alt RFC A'da karar konusudur (Açık sorular). - Sıra garanti değildir. "3'ten başlayıp ardışık" yalnız fd numaralarını ve ad↔fd eşlemesini tanımlar; soketlerin hangi sırayla geldiğini değil. Canlı gözlem (ZeeOS ADR-076, 21 Kasım 2026; Debian 13 amd64, çekirdek 6.12, systemd 257.13; tek hizmete bağlı 10 soket birimi):
Sockets=satırısmtp_v4:smtp_v6:gonderim_v4:…sırasındayken gelenLISTEN_FDNAMESsmtp_v4:imaps_v4:smtps_v4:imap_v6:smtp_v6:imap_v4:smtps_v6:imaps_v6:gonderim_v4:gonderim_v6oldu. Her fd'nin adı, ailesi ve kapısı kendi içinde tutarlıydı; yalnız sıra bildirim sırasından farklıydı. Aynı koşudaLISTEN_PIDeşleşti, IPv6 soketlerindeIPV6_V6ONLY=1, hepsiSOCK_STREAM+listenidi;Type=notifyileREADY=1ve SIGTERM→STOPPING=1çalıştı. İkinci kanıt: r5 imzalı çekirdek + kök dosya sistemiyle amd64 VM'de canlı denetimler 37/37 geçti ve fd'ler yine bildirim dışı sırayla geldi (imap_v6:imaps_v6:imap_v4:…). İmaj kökeni zinciri: Debian OpenPGP →InRelease→Packages→ 156/156 paketin.debSHA-256 eşleşmesi; kök dosya sisteminde paketinden ayrışan dosya 0. - Hizmet süreci ayrıcalıksız kullanıcıyla,
CAP_NET_BIND_SERVICEve diğer yetkinlikler olmadan başlar. - TLS sertifika ve anahtarları credential dizininden (
CREDENTIALS_DIRECTORY) ya da yalnız hizmet kullanıcısının okuyabildiği dosyadan; Zee çalışma zamanı izin/sahip denetimi yapar. Accept=no(dinleyici kalıcı; yeniden başlatmada bağlantılar çekirdek kuyruğunda bekler).- Hazırlık için
NOTIFY_SOCKET(sd_notify) veya eşdeğeri; durdurma için SIGTERM ve bildirilen durdurma süresi.
Zee çalışma zamanı garanti eder:
- Kaynak ve yapılandırma okunmadan önce
LISTEN_PIDkendi PID'i değilse,LISTEN_FDSbildirilen dinleyici sayısına eşit değilse, herhangi bir ad bildirimde yoksa ya da bildirimdeki bir ad gelmemişse, herhangi bir soketin türü/durumu/ailesi/adresi/kapısı bildirimle eşleşmiyorsa çıkış 2 ile durur ve düzeltme önerisini yazar; hiçbir bağlantı kabul edilmez. - Dinleyicileri yalnız
LISTEN_FDNAMESadıyla eşler, asla konumla: doğrulama "beklenen ad kümesi = gelen ad kümesi" artı her ad için ilgili fd'nin aile/adres/kapı eşleşmesidir. Sıra karşılaştırılmaz; sıra denetimi geçerli bir devri yanlışlıkla reddeder. LISTEN_*ortam kayıtlarını doğrulamadan hemen sonra siler (alt süreçlere sızmaz); soketlereFD_CLOEXECve engellemeyen kipi kendisi koyar.- Devir yoksa veya geçersizse bind'e geri dönmez.
- Bütün dinleyiciler doğrulanıp açılış işi bittikten sonra bir kez
READY=1; SIGTERM'deSTOPPING=1, yeni kabulü durdurur ve Katman C boşaltmasını durdurma süresinin altında bir boşaltma bütçesiyle yapar. - Çok işçi süreç profilinde (RFC-0038) devralınan bütün dinleyicileri işçilere aynı adlarla aktarır.
Bu sözleşme bugünkü K-343 tek-soket devrinin (LISTEN_FDS=1, fd 3, 127.0.0.1) genellemesidir; K-343 davranışı değişmeden kalır. K-343 tek soket aldığı için sıra bulgusundan etkilenmez; ad tabanlı eşleme yalnız çok soketli devirde (bu sözleşme) gerekir.
Freeze ve kanıt kapısı
Core freeze altında yeni compiler özelliği varsayılan olarak reddedilir. Bu RFC'nin hiçbir katmanı şu zincir kurulmadan uygulanmaz:
- Ürün
docs/dogfood-projeleri-v1.tsviçinde etkin ürün olarak, exact harici provenance ve depo içi kanıt köküyle kayıtlıdır. - Ürün, eksik yetkinliğe çarpan gerçek Zee kodu taşır (faz-0 belgesi yeterli değildir); sürtünme K-164 kataloğuyla karşılaştırılmıştır.
- Her katman için: alt RFC → ADR → spec maddesi +
spec-madde-kanitisatırı → olumlu/olumsuz test → depo içi reproducer → K-167 yüzey kaydı → güvenlik bulgusu kaydı aynı değişiklikte. - Katman A ve C (dinleyici + engellemeyen scheduler) ilk alt RFC'dir; B, D, E, F onların üzerinde çalışır. Bu sıra değişirse gerekçe ADR'ye yazılır.
- Grammar değişikliği ayrıca RFC-0028 ve syntax freeze kurallarına tabidir; V1 syntax freeze penceresi içinde açılmaz.
Faz-0 ürün girdisi ve dogfood kaydı (21 Kasım 2026)
ZeeOS e-posta ürünü K-355 ile urun-h olarak etkin dogfood ürünüdür (docs/dogfood-projeleri-v1.tsv, exact harici köken 91fcfc76a81f08b7551bf0e78c35c972d376e695); depo içi kanıt kökü dogfood/urun-h. Bu kayıt yukarıdaki 1. adımı ve 2. adımın gerçek Zee kodu + K-164 karşılaştırması kısmını karşılar; 3. adım her alt RFC'nin kendi işidir.
- Ürün Zee kodu: saf SMTP komut durum makinesi (soket yok, stdio deneme aracı), 19
dil denetesti. Reproducer'lardogfood/korpus-v1.tsviçinde exact beklentiyle kayıtlıdır. - Katmana bağlanan sürtünmeler (K-355/Fnnn, karşılaştırma karar günlüğünde):
- F009 —
... dinleyicisinde bağlantı geldiğinde→ S036: bugün yalnız HTTP rota kalıbı var; Katman A yüzeyinin doğrudan reproducer'ı (korpus/f009-dinleyici-yok.dil). - F004 — metin kaçışında
\ryok (S040): çıplak CR denetimi Zee'de yazılamıyor; Katman A'nın "çıplak LF/CR reddi çalışma zamanı değişmezidir" kararını destekler. Kaçış eksikliği K-164/F011 sınıfının üçüncü ürün tekrarıdır (K-356 tasarım maddesi). - F001 — ASCII harf katlama yok: yerleşik büyük/küçük harf dönüşümü bilinçli olarak Türkçe yerel ayarlıdır (
mail→MAİL); SMTP/IMAP fiilleri ve DNS adları ASCII harf duyarsızdır (RFC 5321 §2.4). Hata değil eksik yüzeydir; Katman D'ye ASCII katlama adayı. Ürün çözümü 26 değiştirmeyle elle katlamadır (korpus/f001-*.dil). - F010 — istemsiz satır okuma yok:
"" diye sorher okumada boş istem satırı basar; ağ yüzeyinde Katman A satır okuyucusu karşılar. - Diğer tekrarlar (sıra erişimi K-180, listede
içermeliK-357, boş koleksiyon türü K-358, örtük çoğul döngü kaynağı K-359) ağ yetkinliğinden bağımsızdır ve bu RFC'nin kapsamında değildir.
V1 kapı listesine (docs/v1-surum-kapilari.md) bu RFC eklenmez: ağ sunucusu yetkinliği V1 sözü değildir.
Dört soru süzgeci
- Türkçe doğal mı? — Rota modelinin "
... adresine istek geldiğinde" biçimi bağlantı için "... dinleyicisinde bağlantı geldiğinde" olarak uzanabilir; okuma/yazma mevcutdeneailesiyle. Kesin yüzey alt RFC'de kullanılabilirlik kartıyla seçilir. - Deterministik mi? — Scheduler tek iş parçacıklı kalır; ağ olay sırası dış girdidir ve ize yazılır; aynı izle aynı çıktı. Güvenlik rastgeleliği bilinçli istisnadır ve izde maskelidir.
- Öğrenilebilir mi? — Protokol kodu satır oku / satır yaz / blok al / TLS'e yükselt dört kavramıyla yazılır; olay döngüsü, tampon ve TLS kullanıcıya görünmez.
- Profesyonel ölçekte savunulabilir mi? — Kripto ve TLS doğrulanmış crate'lerde, saldırı sınıfları (smuggling, STARTTLS enjeksiyonu, SSRF, kaynak tüketimi) çalışma zamanı değişmezi olarak, kabul ölçütleri gerçek istemci ve hata enjeksiyonuyla.
Alternatifler
- Ayrı Rust/Go servis motoru, Zee yalnız politika: ürün sahibi 21 Kasım 2026'da reddetti; ayrıca motor Zee'de olmadığı için dilin kendi ağ yetkinliğini kanıtlamaz.
- Host'ta SMTP/IMAP motoru intrinsic'i: protokol kararını host'a taşır, aynı ret gerekçesi; ADR-011 alan adaptörü sınırını da şişirir.
- Genel FFI (RFC-0012): tehlikeli sınırı açar, Faz 4/5 işidir; ağ sunucusunun ihtiyacı dar intrinsic setiyle karşılanabilir.
- Görev başına OS iş parçacığı: binlerce oturumda bellek ve bağlam geçişi maliyeti;
zee-esz-1data race yokluğu sözünü bozar. - async/await yüzeyi: büyük grammar değişikliği; mevcut
beklescheduler noktası aynı işi örtük yapar. - Uygulama içi bind (CAP_NET_BIND_SERVICE): saldırı yüzeyini büyütür ve kesintisiz yeniden başlatmayı vermez; FD devri her ikisini çözer.
- Önce
Baytlardeğer türü: tür sistemi değişikliği, tutamak yolunun yetmediği ölçülmeden açılmaz.
Korpus etkisi
Taslağın kendisi golden, regression ve dil yüzeyi fixture'ını değiştirmez. Dogfood korpusuna K-355 ile ürün H'nin dört vakası girdi; katman alt RFC'leri kabul edildiğinde S036/S040 vakaları ret/çözüm çiftine dönüşür.
Açık sorular
- Engellemeyen IO katmanı:
miomu,libcüzerinden dar epoll/kqueue mu; Windows (IOCP) desteği mi yoksa Windows'ta yetkinliğin reddi mi? - PostgreSQL çağrıları scheduler'ı bloklamadan nasıl yürür (ayrı iş parçacığı + scheduler noktasında teslim)?
- Bağlantı görevinde hata yalıtımı kipinin adı ve spec/14 ile ilişkisi.
- DKIM gövde kanonikleştirmesi Zee'de mi host dönüşümünde mi (yorumlayıcı ölçümü)?
- Tek kripto sağlayıcısı:
ringmiaws-lc-rsmi; mevcutnative-tlsistemci yollarının geleceği. - Posta deposu proje kökü içinde mi kalır (ZeeOS önerisi), yoksa ayrı bağlama + EXDEV kanıtı mı gerekir?
- Dinleyici bildiriminde çift yığın: aile sonekli iki ayrı ad mı (
smtp_v4,smtp_v6), yoksa tek mantıksal ad + ailelere göreLISTEN_FDNAMESeşlemesi mi (alt RFC A)? - Sertifika yenilemede süreç içi yeniden yükleme.
- Uzun oturumlu sunucularda yorumlayıcı başarımı Stage 0'da yeterli mi; değilse self-hosting/backend aşamalarıyla (ADR-008) ilişkisi.
İlgili kayıt
K-354 (backlog ve karar günlüğü). Uygulama yok; bu belge yalnız sorunu, katmanları, FD devri sözleşmesini ve kabul ölçütlerini önden bağlar.
Kaynak: rfcs/0039-ag-sunucusu-yetkinligi.md · Bütün belgeler