- Durum: kabul
- Tarih: 18 Kasım 2026
- İlgili kayıt: K-336, K-337, RFC-0038, ADR-034 (production web profili), ADR-059 (core freeze), ADR-064 (dil yüzeyi), ADR-087 (açık depo), ADR-118 (native listener), ADR-157 (istek-yerel hata sınırı), spec/12 §7, spec/21, GB-133
Bağlam
zee-cekirdek (exact ürün commit'i ca3870d854e4567c47bb6748fe8573223c885798) talebi W2 (P1) ve W4 (P2). Ürün ölçümü: tek işçi, istek başına ~250 ms, eşzamanlılık 1/3/10 → saniyede 4,03/4,02/4,01 istek, medyan 253/744/2.485 ms; aynı kökten üç ayrı portlu süreç → saniyede 12,0 istek. Darboğaz süreç içi sıralılık; kalıcı web deposu (.zee/web-durumu-v1.json, CAS) ve PG havuzu süreçler arasında güvenli. Ürün açılışı (cekirdek/kaynak/ana.dil: yarım medya/dosya uzlaştırması, .zee/yuklemeler sahipsiz dosya arındırması, taşınan hesap aktarımı) her süreçte koşar; tek işçi yeniden başlarken diğerinin yüklediği geçici dosyayı silebilir.
Core freeze (ADR-059) yeni yüzeyi varsayılan olarak reddeder. İhtiyaç gerçek ürün dosyasında duruyor ve mevcut yüzeyle karşılanamıyor: süreç, grubun birincili olduğunu bilemez; elle üç süreç açmak açılış sırası vermez.
Karar
- W2 — süreçler arası, süreç içi değil. `dil çalıştır --web-proxy … --web-worker-port P --web-isci-sayisi N
(1..64) yönetici süreç açar. Yönetici127.0.0.1:P`'yi bir kez bağlar,dup(2)ile FD_CLOEXEC taşımayan tek kopyayı N işçiye miras bırakır (pre-fork); işçi dinleyiciyigetsockname/LISTEN/TCP doğrulamasıyla sahiplenir (ADR-118 doğrulayıcıları), hemen FD_CLOEXEC yapar. Rol ve descriptor çocuğa yalnız dörtZEE_WEB_ISCI_*ortam kaydıyla verilir; işçi bunları ilk iş okur ve ortamdan siler. Yönetici Zee yürütmez. - Davranış eşliği. Her işçi §5 tek süreç çalışma zamanıdır; oturum, CSRF, revoke ve varsayılan ortak oran deposu tek süreçle aynıdır (conformance testi). Explicit bellek oran deposu işçi başınadır; yönetici uyarır.
- W4 — birincillik süreç rolüdür, kilit değildir.
birincil süreç(intrinsicweb.birincil_surec,ağ-sunucusu, Mantıksal): tek süreçte doğru; grupta yalnız ilk açılan birincil işçide doğru. Yönetici birincilin hazır kanalına (sunucu başlatsonrası tek bayt) kadar ikincilleri başlatmaz; yeniden başlatılan işçi her zaman ikincildir. Açılış bloğu bu yüzden ilk açılışta istek kabulünden önce ve yalnız bir kez koşar. - İşletim. Çıkan işçi ikincil olarak 250 ms→5 sn katlanan gecikmeyle döner; 10 sn içinde art arda 10 çıkış grubu durdurur. SIGTERM/SIGINT işçilere SIGTERM olarak iletilir (kabul edilmiş istek tamamlanır, 40 sn sonra zorla). Yönetici kaybolursa işçiler
getppiddeğişimini boşta yoklamada görüp yeni istek almadan çıkar.--web-saglik-portyalnız loopbackGET|HEAD /saglik. - Platform. Yalnız Unix. Windows'ta
--web-isci-sayisiçıkış 2 ile reddedilir; ayrı--web-worker-portsüreçleri + proxy yolu sürer.
Değerlendirilen seçenekler
- (a) Süreç içi N istek işçisi. Reddedildi: yorumlayıcı
Rc/RefCelldeğerleri, tekGirdiCiktiadaptörü, istek başı eylem/PG transaction'ı ve web oturum taslağı süreç başına tektir;Sendolmayan durum iş parçacıkları arasında paylaşılamaz. Güvenli paralellik tüm çalışma zamanının yeniden yazımı ve yeni veri yarışı sınıfı demektir; core freeze ve risk/fayda bunu taşımaz. Süreç ayrımı bellek güvenliği ve istek yalıtımını bedavaya verir; ölçüm doğrusal ölçeği zaten gösterdi. - SO_REUSEPORT. Reddedildi: macOS'ta yük dağıtmaz, Windows'ta yok; aynı kullanıcının yabancı süreci aynı porta bağlanıp bağlantı çalabilir.
- N dinleyici + yönetici içi aktarım (relay). Reddedildi: ek kopya, ek gecikme ve yöneticide HTTP ayrıştırması; ön proxy zaten var.
- Açılış kilidi (dosya ya da PG danışma kilidi). Reddedildi: eşzamanlı açılışı sıraya koyar ama yeniden başlayan tek işçinin uzlaştırmayı çalışan işçilerin ortasında yeniden koşmasını engellemez (W4 kanıtındaki asıl risk).
açılışta bir kezbloğu ya dabirincil süreç isekoşul biçimi. Reddedildi: yeni grammar/koşul yüklemi; değişkene bağlanan sıfır argümanlı ifade (istemci adresiK-209 kalıbıyla aynı yol) yeterli.- Ortam değişkeni okuma (
gizli ortam değerini okumayı dene). Reddedildi: gizli/izsiz yüzeyi rol bilgisi için kötüye kullanır, projeye adı yazdırır.
Sonuçlar
- Ölçüm (gözlemsel, ADR-045/049 tabanı değil): exact
9e51868temiz release, 4 işçi, ~100 ms CPU rotası, eşzamanlılık 4 / tek istek tur medyanı 3,72 (5 tur: 4,04–2,76; kanıt). - Yeni kalıp kelimeleri
birincil,süreç; APIweb.birincil_surec,io-izi.birincil_surec; CLI profillericli-web-isci-sayisi,cli-web-saglik-port(ADR-064). Tanı kodu eklenmedi: CLI reddi çıkış 2 metni. - Derleyici/LSP önbelleği ya da büyüyen tampon yok; yönetici sabit boyutlu yuva dizisi tutar, soak kapısı (ADR-069) gerektirmez.
- Güvenlik sınırı GB-133: devralınan descriptor doğrulanır, ortam silinir, sağlık uç noktası loopback ve PID listesi yalnız yerel operatöre.
Açık
Windows dinleyici devri; dengeli dağılım (macOS); çok hostlu grup; ağ dosya sisteminde süreç kilidi. Elle kurulan ayrı portlu süreçlerde tek makinede birincillik K-341 ekiyle kapandı.
Ek — K-338: yeniden başlatma sınırı ve sağlık uç noktası kanıtı (19 Kasım 2026)
Açık kalan iki spec maddesi (art arda çökme durdurması, 40 sn zorla sonlandırma; /saglik 503 ara durumları, HEAD ve 404) gerçek yönetici sürecinde sınandı. Sınama bir sapma buldu: yuva sayacı `ardisik > AZAMI_ARDISIK_COKUS` ile karşılaştırıldığından grup 10 değil 11. hızlı çıkışta duruyor, günlük yine "art arda 10 kez" yazıyordu. Sözleşme spec/12'deki "art arda 10 kez çıkan yuva grubu durdurur" metnidir; kod ona çekildi (>=, günlük gerçek sayıyı yazar). Davranış yalnız sürekli çöken bir yuvanın grubu bir yeniden başlatma (≈5 sn) erken durdurmasıdır; sağlıklı grupta fark yoktur.
- Kanıt:
web_cok_surec_testi::isci_grubu_art_arda_hizli_cokuste_durur_ve_saglik_ara_durumlarini_bildirir(ikincilprogramı 3 ile bitir: yuva tam 10 kez başlar, 9 yeniden başlatma, çıkış 1; birincil açılışı sürerken 503basliyor, ikincil düşükken 503eksik, HEAD gövdesiz,/baska,POST /saglik,/saglik/404) ve…::isci_grubu_kapanista_bitmeyen_isciyi_40_sn_sonra_sonlandirir(SIGSTOP ile dondurulan işçi SIGTERM'i işleyemez; diğer işçi hemen çıkar, sağlık 503kapaniyor, yönetici ≥38 sn sonra donmuş işçiyi sonlandırıp çıkış 1 verir). Regressioncli/isci-grubu-ardisik-cokus. - Dil yüzeyi, grammar, tanı ve
dil::api::v1değişmedi; güvenlik sınırı değil (GB satırı yok): yönetici yalnız erken durur.
Ek — K-340: zee.ayar işçi grubu alanları (19 Kasım 2026)
zee-cekirdek (exact abaca3aba0e90f57d26435c4befffa903346c425) üretim web ayarlarını K-234 talebiyle sürümlü zee.ayar'a taşıma yolundadır; işçi sayısı ve sağlık portu yalnız CLI'da kaldığı için tek komutluk gruba geçen ürün systemd ExecStart satırına yeniden bayrak yazmak zorundaydı (dogfood/zee-cekirdek/zee-ayar-isci). Karar: ADR-097 guvenlik dalına isci-sayisi (1..64) ve saglik-port (1..65535) eklenir; eşleme mevcut --web-isci-sayisi/--web-saglik-port bayraklarıdır, kaynak öncesi açık bayrak config'i ezer. isci-sayisi aynı config'te proxy + worker-port ister (CLI portu bozuk config'i geçerli kılamaz, ADR-097 ilkesi).
- Güvenlik dalı seçildi: alan dinleme yüzeyini ve süreç sayısını değiştirir; olağan
ayarlardalı yalnız atlanabilir alanlar içindir. Eski okuyucu bilinmeyen güvenlik alanında çıkış 2 verir; sessizce tek süreçle açılmaz. - İşçi argv'si config'ten bayrak almaz ama işçi aynı kökü açtığında
zee.ayar'ı yeniden okur.hazirlaişçi ortamı gördüğünde işçi bayraklarını ayıklayıp yok sayar; aksi hâlde işçi kendi grubunu açmaya çalışıp port çakışmasıyla çıkıyordu (test bunu kanıtlar). - Reddedilen:
ayarlar(olağan) dalı — güvenlik etkili alan sessizce atlanabilirdi; ayrı--ayardosyası — K-234'te zaten tek dosya var;proje.dilalanı — dil yüzeyi/grammar sözleşmesi, CLI adaptörü yeterli. - Kanıt:
ayar.rs::tests::isci_grubu_alanlari_eslenir_ve_bagimliliklari_zorunludur,cli_ayar_testi::guvenlik_tur_aralik_ve_ic_bagimlilikler_cli_override_ile_asillamaz,web_cok_surec_testi::isci_grubu_zee_ayar_ile_baslar_ve_cli_ezer(config ile 3 işçi, yeniden başlatma 0; CLI--web-isci-sayisi 2ezer). - Dil yüzeyi:
profil zee-ayar.isci-sayisi,zee-ayar.saglik-port(ADR-064). Grammar, tanı kodu vedil::api::v1değişmedi; yeni güvenlik sınırı yok (mevcut GB-133 descriptor/ortam kuralları aynı).
Ek — K-341: ayrı portlu süreçlerde birincillik (19 Kasım 2026)
K-337 birincilliği yalnız resmî grupta yöneticinin verdiği role bağladı. Windows'ta grup yoktur ve ürün ölçeği Unix'te de elle açılan ayrı --web-worker-port süreçleriyle alınabilir; bu kurulumda rol kaydı olmadığından her süreç birincil süreçi doğru görüyordu. Sonuç W4'teki asıl risktir: ölen süreç yerine açılan süreç açılış uzlaştırmasını ve sahipsiz geçici dosya taramasını yaşayan süreçlerin yüklemeleri ortasında yeniden koşar; eşzamanlı açılan iki süreç de açılışı paralel koşar. Gerçek süreç testi bunu gösterdi (iki açılış başladı/bitti, ikincil kaydı yok). GB-136.
Karar: --web-worker-port süreci birincil süreçi ilk değerlendirdiğinde dosya sınırı kökünde iki çalışma zamanı kilidi kullanır. .zee/birincil-acilis.kilit dışlayıcı alınır (tutuluyorsa beklenir) ve kararı sıraya koyar. Kilit altında .zee/birincil-canli.kilit dışlayıcı olarak denenir: başarılıysa kökte canlı katılımcı yoktur. Her süreç sonra canlı kilidi ömrü boyunca paylaşımlı tutar. Grup rolü ikincilse sonuç yine yanlıştır. Birincil açılış kilidini sunucu başlata (hazır kanalıyla aynı an) dek tutar, ikincil hemen bırakır. Değer sunucu başlat sonrasında ilk kez soruluyorsa açılış kilidi tutulmaz. Kilit Rust File::lock ailesidir (Unix flock, Windows LockFileEx): süreç ölünce çekirdek bırakır, bayat kilit dosyası anlamsızdır. Kilit dosyaları 0600, Unix'te O_NOFOLLOW ile açılır; normal dosya olmayan yol reddedilir. Kurulamayan kilit stderr'e yazılır ve süreç yanlış görür; güvenli yön açılışı atlamaktır.
K-337 ile uyum: K-337 "açılış kilidi"ni, eşzamanlı açılışı sıraya koyduğu ama yeniden başlayan tek işçinin uzlaştırmayı çalışan işçilerin ortasında koşmasını engellemediği için reddetti. K-341'in belirleyici kilidi açılış kilidi değil, canlılık kilidi olan birincil-canli.kilittir. Yaşayan her katılımcı onu paylaşımlı tuttuğundan yeniden başlayan süreç yanlış görür; grubun "yeniden başlatılan işçi ikincildir" kuralının ayrı portlardaki karşılığıdır. Açılış kilidi yalnız sıralama içindir: "yalnızım" sınaması ile paylaşımlı kayıt arasına başka süreç girmez ve ikinci süreç birincilin açılışı bitmeden karar vermez. Gramer reddi aynen geçerlidir: yeni sözdizimi, koşul biçimi ya da API yoktur. Mevcut birincil süreç ifadesinin değeri doğru hesaplanır. Grupta sonuç değişmez: ilk birincil işçi kökte yalnızdır, ikinciller ve yeniden başlatılanlar rol gereği yanlış görür.
- Reddedilen: süreç kimliği (PID) dosyası. Bayat PID yeniden kullanılabilir, yaşam denetimi platforma özgüdür. PG danışma kilidi: veritabanı kullanmayan projede yoktur, bağlantı kopunca sessizce düşer. Yalnız açılış kilidi: K-337 gerekçesiyle yetersizdir.
- Sınır: yalnız
birincil süreçi değerlendiren süreçler katılımcıdır. Kilit tek makinede geçerlidir; NFS/SMB ve çok hostlu kurulum kapsam dışıdır. Birincilin açılışı sürdükçe ikinciller bekler (sağlık/zaman aşımı ürünün süreç yöneticisindedir). - Kanıt:
web_cok_surec_testi::ayri_portlu_surecler_tek_birincil_secer_ve_acilisi_bekler(Unix ve Windows CI; birincilin açılışı sırasında açılan süreç bekler ve ikincil görür, birincil öldürülüp diğeri yaşarken aynı kapıda açılan süreç ikincildir, kök boşalınca yeni süreç birincildir; düzeltmesiz kaynakta iki açılış koşar),web_isci_grubu::tests::birincillik_kilidi_*, regressioncli/ayri-port-birincillik. - Dil yüzeyi, grammar, tanı kodu ve
dil::api::v1değişmedi. Yeni çalışma zamanı durum dosyaları.zee/birincil-*.kilitiçerik taşımaz. Derleyici/LSP önbelleği yok; soak gerekmez.
Ek — K-345: sağlık bağlantısının işçiye mirası (19 Kasım 2026)
K-344 yük sınamasında macOS'ta sağlık isteği yanıtı tam alıp EOF'u beklerken asılı kalıyordu. lsof gösterdi ki bağlantının sunucu ucunu yönetici değil bir işçi PID'i tutuyordu. Neden: sağlık uç noktası ayrı iş parçacığında accept yapar; accept4 olmayan platformlarda std TcpListener::accept FD_CLOEXEC'i ayrı bir adımda koyar. Aradaki anda ana iş parçacığının posix_spawn ile başlattığı işçi soketi miras alır; yönetici kapatınca FIN gitmez, istemci işçi ölene dek bekler ve işçi yöneticiye ait bir soketi taşır (GB-138). Linux'ta accept4(SOCK_CLOEXEC) atomiktir; hata orada oluşmaz.
Yöneticinin fd üretim noktaları tarandı: ortak dinleyici, dup kopyası (bilerek miras), sağlık dinleyicisi ve hazır borusu ana iş parçacığında, işçi başlatmadan önce ya da başlatmayla aynı iş parçacığında açılır; std Command Linux'ta pipe2(O_CLOEXEC) kullanır, macOS'ta ek fd açmaz. Başka iş parçacığında fd üreten tek yer sağlık kabulüdür.
Karar: (1) sağlık dinleyicisi tıkanmasızdır; bağlantı poll ile hazır olunca kabul ve CLOEXEC bir okuma kilidi altında yapılır, işçi başlatma aynı kilidin yazma tarafını tutar (platformdan bağımsız sıralama). (2) Yanıt yazıldıktan sonra bağlantı shutdown(Both) ile kapatılır; kopya herhangi bir yoldan kalsa da FIN hemen gider.
- Reddedilen:
POSIX_SPAWN_CLOEXEC_DEFAULTile macOS'a özel spawn. Yalnız açıkça devredilen fd'leri geçirmesi en geniş korumadır, ama stdprocess::Childbirposix_spawnPID'inden kurulamaz. Yuva defteri (try_wait/kill/wait) platforma özgü güvensiz kodla yeniden yazılmak zorunda kalırdı. Tarama, tek eşzamanlı üreticinin sağlık kabulü olduğunu gösterdi. Yöneticiye yeni bir iş parçacığı ya da fd üreticisi eklenirse bu karar yeniden değerlendirilir. Yalnızshutdown: belirti kalkar ama işçi yine yöneticinin soketini taşır. - Kanıt:
web_isci_grubu::unix::testler::saglik_yaniti_kopya_acikken_de_baglantiyi_bitirir(sunucu ucudupile açık tutulurken istemci 3 sn içinde EOF alır; düzeltmesiz kodda zaman aşımı). Regressioncli/isci-grubu-saglik-mirasi(32 işçili üç grup, yoklama, işçi PID'lerinin tuttuğu sağlık soketi macOS'talsof, Linux'ta/procile sayılır). Yerel ölçüm (macOS, 40 grup × 32 işçi, ≈2 M istek): düzeltmesiz 8 miras soket, düzeltmeyle 0; düzeltmeyle ≈1,3 M istekte asılı yanıt 0. - Dil yüzeyi, grammar, tanı ve
dil::api::v1değişmedi.
Ek — K-343: systemd soketiyle kesintisiz yeniden başlatma (19 Kasım 2026)
zee-cekirdek B6 talebi (exact abaca3aba0e90f57d26435c4befffa903346c425, dogfood/zee-cekirdek/systemd-soketi): her dağıtım worker'ı yeniden başlatıyor, birkaç saniyelik bağlantı reddi oluşuyordu; kabul ölçütü "yük altındaki yeniden başlatmada 5xx/bağlantı reddi yok". K-336 grubunun yöneticisi dinleyiciyi kendisi bağladığından systemctl restart aralığı yine reddedilen bağlantıydı; ADR-118 sahipli host devri bu profili kapsamaz.
Karar: açık opt-in --web-systemd-soketi / zee.ayar guvenlik.systemd-soketi: true. Yönetici bağlamaz; sd_listen_fds sözleşmesiyle (LISTEN_PID = kendi PID'i, LISTEN_FDS = 1, fd 3) systemd'nin tuttuğu soketi devralır, GB-133 doğrulayıcısıyla (adopt_group: TCP/AF_INET/127.0.0.1:worker-port/LISTEN, stdio değil) sınar, LISTEN_* kayıtlarını her durumda siler; ardından bugünkü dup → işçi devri aynen işler. Devir yok/geçersiz → çıkış 2 ve .socket düzeltme önerisi; sessiz bind yok. Yeniden başlatmada soket systemd'de kalır, eski yönetici K-336 boşaltmasıyla çıkar, yeni yönetici aynı soketi alır; aradaki bağlantılar kuyrukta bekler. Belge docs/cok-isci-systemd-soketi.md kopyalanabilir .socket/.service şablonlarını (Accept=no, KillMode=mixed, TimeoutStopSec=50 > 40 sn boşaltma) taşır; CI ölçümü birimleri bu bloklardan üretir.
- Reddedilen: LISTEN_FDS'i kendiliğinden algılamak (ortamdan gelen fd'yi sessizce sahiplenmek; opt-in K-064 yüzeyi açıkça kaydedilir). SO_REUSEPORT örtüşmesi: ana kararda reddedildi (macOS dağıtmaz, yabancı süreç bağlanabilir). Yöneticiden yöneticiye re-exec devri: ek protokol, systemd zaten soketi tutuyor; açık kalır. Bind'e geri dönüş: yanlış yapılandırılmış birim fark edilmeden kesintili çalışırdı.
- Kanıt:
web_cok_surec_testi::isci_grubu_systemd_soketiyle_yeniden_baslatmada_istek_kaybetmez(soketi test tutar; dört istemci, üç SIGTERM/yeniden başlatma, 0 başarısız istek, yeniden başlatma başına en uzun istek ≈0,2 sn, yerel macOS),…::isci_grubu_systemd_soketi_eksik_ya_da_gecersizse_oneriyle_reddeder(devir yok, başka PID, LISTEN_FDS=2, yanlış kapı, grup yok → çıkış 2),cli_ayar_testi::systemd_soketi_ayardan_yoneticiye_ulasir_ve_devirsiz_oneriyle_reddeder,ayar.rs/web_isci_grubu.rsbirim testleri, CI ubuntu-24.04 gerçek systemd ölçümü (scripts/systemd-soket-olcumu.py: beşsystemctl restart, dört istemci, başarısız 0 kapısı, yeniden başlatma başına en uzun istek raporu). - Dil yüzeyi:
profil cli-web-systemd-soketi,profil zee-ayar.systemd-soketi(ADR-064). Grammar, tanı kodu vedil::api::v1değişmedi. Güvenlik sınırı GB-140.
Ek — K-360: kabul ile SIGTERM denetimi arasındaki bağlantı (21 Kasım 2026)
K-353 sonrası kalan sıfır kayıp boşluğu: işçinin istek döngüsü kabul sonrası kapanış denetiminde yalnız ADR-118 native profilini "paylaşılan dinleyici" sayıyordu. K-336 grup işçisi (adopt_group) dinleyicinin yalnız bir kopyasını tutar, ama kod onu tek süreçli doğrudan bind gibi ele alıyordu: kabul ile denetim arasına SIGTERM düşerse kabul edilmiş akış düşürülüyordu. Tek süreçte bu doğruydu (dinleyici de kapanır, K-253); grupta ortak dinleyici yöneticide/systemd'de açık kaldığından bağlantı yalnız o istek için kayboluyordu. Pencere birkaç mikrosaniyedir; K-343 ölçümünde gözlenmedi.
Karar: devralınan her dinleyici (native profil ve işçi grubu) paylaşılan sayılır. Paylaşılan dinleyicide başarılı kabul admission noktasıdır: kabul edilen istek mevcut bütçelerle yanıtlanır, bir sonraki istek_al döngü başı denetimi kabulü durdurur ve işçinin kopyasını kapatır. Doğrudan bind tek süreç K-253 sınırını korur.
- Reddedilen: kabul edilen akışı yöneticiye geri devretmek (yeni fd kanalı/protokol, aynı sonucu daha geniş yüzeyle verir); SIGTERM'i kabulden önce maskeleyip sonra açmak (her istekte iki sistem çağrısı, pencereyi kaldırmaz yalnız taşır).
- Kanıt:
web_profili_testleri::grup_iscisi_kabul_sonrasi_term_istegi_tamamlar(gerçeksunucu_kurgrup devralma yolu, test kancasıyla kabulden hemen sonra gerçek SIGTERM; düzeltme öncesi "kabul edilen grup isteği düşürüldü"), regressioncli/isci-kabul-term-penceresi(native-isci-kabul-term, Linux: harness ptrace ile işçiyi başarılıaccept4dönüşünde durdurur, SIGTERM'in ana iş parçacığında işlendiğini görünce bırakır; eskikayıp 3, yenikorundu 3), Linux systemd soket ölçümü tekrarları. - Dil yüzeyi, grammar, tanı ve
dil::api::v1değişmedi. Güvenlik sınırı GB-143.
Kaynak: adr/161-cok-isci-web-profili-ve-acilis-birincilligi.md · Bütün belgeler