- Durum: kabul
- Tarih: 1 Eylül 2026
- İlgili kayıt: K-098, B-004, V1-P0-09
Bağlam
Bootstrap AST'si HTTP istemcisi, sensör okuması, CSRF belirteci ve parola doğrulaması için ayrı ifade varyantları taşıyordu. Bunlar çalışan ve testli kullanıcı yüzeyleridir; fakat ağ, donanım, web oturumu ve kriptografi gibi alan ayrıntılarının dilin çekirdek ağaç şemasına yerleşmesi iki sorun doğurur:
- her yeni profesyonel adaptör lexer/parser dışında AST, tür denetleyici, etki çözümleyici ve runtime'ın kapalı eşleşmelerini de büyütür;
- kaynağın ne söylediği ile çalıştırma ortamının hangi yetkinliğe ihtiyaç duyduğu aynı kavrama dönüşür; güvenlik politikası merkezi kurulamaz.
Kaynak sözdizimini değiştirmek bu mimari borcun çözümü değildir. Çocuk için okunur mevcut cümlelerle profesyonel runtime genişlemesi birbirinden bağımsız kalmalıdır.
Karar
Çekirdek AST, alan başına varyant yerine yalnız şu genel düğümü taşır:
Intrinsic { kimlik, argumanlar }Parser mevcut Türkçe yüzeyi kararlı, ad alanlı bir kimliğe ve sıralı argüman listesine indirir. Merkezi intrinsic kaydı her kimliğin:
- argüman ve dönüş türünü,
- gereken yetkinliği,
- statik etki sınıfını,
- tür hatası açıklamasını
tek yerde tutar. Tür denetleyici bu imzayı, etki çözümleyici bu etkiyi, yorumlayıcı da aynı kimliği kullanır. Bilinmeyen kimlik sessizce çalışmaz.
İlk kararlı kimlikler:
| Kimlik | Kaynak yüzeyi | Yetkinlik | Etki |
|---|---|---|---|
ag.http_getir | "..." adresinden gelen yanıt | ağ | dış okuma |
donanim.sensor_acik_mi | kapı açıksa | donanım | dış okuma |
web.csrf_belirteci | csrf belirteci | web oturumu | web adaptörü |
guvenlik.parola_dogrula | parola özet ile doğrulanıyorsa | kriptografi | saf |
kapı kapalıysa, ikinci bir alan intrinsic'i değildir; genel Değil ifadesinin sensör intrinsic'ini sarmalamasıdır. Böylece olumsuzluk semantiği tek yerde kalır.
Değişmezler
- Kullanıcı kaynakları ve tanıları geriye uyumlu kalır; lowering iç mimaridir.
- Kimlikler ad alanlı ve tekildir; yeniden adlandırma derleyici içi ABI değişikliği sayılır.
- AST yetkinlik politikası taşımaz. Kayıt gereksinimi bildirir; proje/çalışma profili izni K-127/RFC-0024/ADR-031'in ayrı güvenlik kararıdır.
- Yeni intrinsic; kayıt + parser lowering + tür + etki + runtime + olumlu ve olumsuz conformance kanıtı olmadan eklenemez.
- Yeni bir kullanıcı cümlesi yine ilgili RFC/spec değişikliğini ister. Bu ADR dil yüzeyi ekleme yetkisi vermez.
Sonuçlar
- Core AST dört alan varyantından kurtuldu; yeni adaptörler tek genel düğümle taşınabilir.
- Tür/yetkinlik/etki metadatası
compiler/src/intrinsic.rsiçinde tek kaynak oldu. B-006/K-100 checker katmanlaştırması bu kaydıetkisahibine bağladı; K-127'nin compile/runtime izin modeli aynı kaydı tek kaynak olarak tüketir. - Runtime merkezi kimlik dağıtımı yapar. Handler'ların fiziksel modül sınırları B-005/K-099 ve ADR-012 ile davranış değişmeden ayrılmıştır.
- Kaynak davranışı değişmediği için yeni normatif dil spec'i açılmadı; mevcut RFC/spec cümle anlamları geçerlidir. Bu ADR yalnız derleyici mimarisini bağlar.
Yedi bağımsız lowering/imza testi, mevcut HTTP/sensör/web/parola regresyonları ve tam test paketi kararı korur.
Kaynak: adr/011-intrinsic-yetkinlik-siniri.md · Bütün belgeler