İçeriğe geç
zeev1.0.0-rc.1

RFC-0022 — Deterministik IO trace/replay

Depodaki rfcs/0022-deterministik-io-izi.md belgesinden Zee ile üretildi.

  • Durum: geçici kabul
  • Tarih: 1 Eylül 2026
  • İlgili kayıtlar: K-115, B-027, V1-P0-25
  • Gerçekleme: compiler/src/yorumlayici/io_izi.rs, dil iz, io_izi_testi.rs, io_izi_cli_testi.rs

Özet

Zee'nin dış dünya sınırındaki her gözlenebilir çağrı; işlemi, argümanları, sonucu ve sırasıyla sürümlü bir izde tutulabilir. Aynı program bu izle dosya, ağ, klavye, saat, rastgelelik, sensör veya web durumuna erişmeden yeniden oynatılır. Replay bir simülasyon girdisi değil, birebir protokol kanıtıdır: sıra ya da argüman farkında durur.

1. Kapsam (bağlayıcı)

Şema-1 GirdiCikti sözleşmesinin 27 gözlenebilir IO işlemini kapsar:

  • ekran/istem, program argümanları;
  • rastgelelik, takvim zamanı, tekdüze an ve bekleme;
  • dosya okuma/yazma;
  • HTTP istemcisi, sunucu isteği/yanıtı/yönlendirme/çerez;
  • rota güvenliği, CSRF, oturum ve parola doğrulama sonucu;
  • eylem transaction başlatma/tamamlama/geri alma;
  • sensör okuma ve ışık eyleyicisi.

K-134'ün istek_islemini_tamamla/geri_al kancaları, bu işlemlerin dış dünyaya hangi request transaction'ında yayımlanacağını belirleyen host-only sahiplik kontrolüdür. Yeni bir kullanıcı IO çağrısı, argümanı veya sonucu değildir; şema-1 olay sözlüğüne girmez ve recorder yalnız iç adaptöre iletir.

Birim yükleme derleme fazındadır ve bu yürütme izi kapsamında değildir. Kaynak program iz içine gömülmez; replay'e ayrıca verilir. Kaynakta IO izini değiştirmeyen bir düzenleme kabul edilebilir, gözlenebilir çağrı farkı ise protokol uyuşmazlığıdır.

2. Kanonik byte biçimi (bağlayıcı)

İlk satır tam olarak şöyledir:

text
zee-io-izi<TAB>1<LF>

Her sonraki satır:

text
sıra<TAB>işlem<TAB>argüman_sayısı<TAB>sonuç_sayısı<TAB>alan...<LF>

Kurallar:

  1. Sıra 1'den başlar, kesintisiz artar ve baştaki sıfırsız onluktur.
  2. İşlem şema-1'in kapalı sözlüğündeki küçük ASCII addır.
  3. Sayılar baştaki sıfırsız onluk biçimdedir.
  4. Her argüman/sonuç alanı UTF-8 metnin küçük harfli hex kodlamasıdır; bu kodlama gizleme veya şifreleme değildir.
  5. Alan sayıları satırdaki alanlarla birebir eşleşir. Son satır LF ile biter.
  6. İşlem-özel tür/etiket şeması dosya okunurken doğrulanır. Örneğin boolean 0/1, seçenek yok veya var,<değer>, sonuç ok,.../hata,... taşır.
  7. Şema-1 üst sınırı 64 MiB, 100.000 olay ve olay başına 4.096 alandır.

Aynı olay dizisinin tek bir kanonik byte yazımı vardır. İşlem sözlüğü, alan sırası veya anlamı kırıcı biçimde değişecekse başlık sürümü artırılır; eski okuyucu bilinmeyen sürümü reddeder.

3. Kayıt ve replay (bağlayıcı)

Kayıt sarmalayıcısı önce gerçek IO çağrısını tamamlar, sonra argüman ve sonucuyla olayı ekler. Yarım kalan host çağrısı tamamlanmış olay sayılmaz. Dosyaya aktarım atomiktir.

Replay sıradaki olay dışında arama yapmaz. İşlem ve argümanlar eşleşirse kayıtlı sonuç döner; aksi durumda ilk uyuşmazlık kalıcı hata olur. Dönüş tipi doğrudan hata taşıyamayan IO yöntemleri güvenli nötr değer döndürür, fakat koşu sonunda uyuşmazlık yine başarısızdır. Başarılı replay bütün olayları tüketmek zorundadır.

Replay dış etkileri yeniden uygulamaz. Dosya yazma, HTTP, çerez, oturum, transaction ve donanım çağrıları yalnız beklenen protokolle karşılaştırılır. Bu nedenle replay bir yedekten geri yükleme ya da yetki baypası değildir.

4. Güvenlik ve gizlilik (bağlayıcı)

İz açıkça istenmeden üretilmez ve *.zee-io-izi Git dışında tutulur. Girdi, dosya/ağ gövdesi, argüman, çerez ve token içerebilir; kullanıcı izi özel veri gibi saklamalıdır. Hex alanlar düz veridir.

Parola doğrulamasındaki parola ve PHC özeti ham veya geri çevrilebilir biçimde kaydedilmez. Ayrı SHA-256 parmak izleri yalnız replay çağrısının aynı gizli girdileri aldığını doğrular. İz paylaşılmadan önce diğer uygulama sırları için ayrıca temizlenmelidir.

5. CLI (tanımlı)

sh
dil iz kaydet kosu.zee-io-izi program.dil argümanlar...
dil iz oynat kosu.zee-io-izi program.dil

Replay program argümanlarını izden alır; komuta yeni argüman eklenemez. Kullanıcı çıktısı ancak iz eksiksiz eşleştiğinde basılır. İz kaynak programın üzerine yazılamaz.

6. Deterministik profil ilişkisi

B-028/K-116, gerçek ve hermetik adaptörlerde rastgele tohum, takvim zamanı, tekdüze saat ve bekleme ilerlemesini RFC-0023/spec-22'deki zee-io-1 profiline bağladı. Bu RFC'nin şema-1'i profili yeniden hesaplamaz; gözlenen sonuç ve sırayı dondurur. Böylece eski iz yeni profil gerçeklemelerinde de kayıtlı sonuçla oynatılır.

Dört soru süzgeci

Doğal ✓ (Türkçe CLI) · Deterministik ✓ (tek sıra/tek byte biçimi) · Öğrenilebilir ✓ (koşu yeniden görülebilir) · Savunulabilir ✓ (bütçeli, fail-closed, dış etkisiz replay).

K-163/F030 ile atomik taşıma, silme, dizin listeleme ve dosya SHA-256 olayları şema-1'in kapalı işlem listesine eklendi. Replay kaydedilmiş typed sonucu verir; fiziksel dosya sistemine dokunmaz.

K-184 güvenlik tamamlaması

CLI kayıtlarının özel dosya izinleri ADR-026 ve spec/21 doğrultusunda daraltılır. Şema-1 ve replay eşleşmesi değişmez; genel içerik maskelemesi aynı çağrıların yeniden üretimini bozacağından paylaşım sentetik kayıtla yapılır.

Kaynak: rfcs/0022-deterministik-io-izi.md · Bütün belgeler