- Durum: geçici kabul (K-097/K-119; büyüme ve formatter eşdeğerliği testli)
- Tarih: 1 Eylül 2026
- İlgili günlük kayıtları: K-004, K-008, K-010, K-016, K-027, K-038, K-097, K-119
- İlgili golden programlar: 04, 05, 12, 14, 30, 32
- Normatif karşılık: spec/20
- Gerçekleme:
ayristirici.rsiçindeile_ifadesi,bolge_ifadesi,yapili_kalip,cagri_kalibi,kosul_atomu,kosul_ifadesi
Özet
Zee ifadeleri yeni özellik geldikçe bağımsız if dalları eklenen düz bir kalıp listesi olarak büyümeyecek. Yüzey, en sıkıdan en gevşeğe şu katmanlara ayrılır:
- primary — sabit, ad, liste/yapı gibi temel değer;
- erişim/postfix — iyelik alanı, koleksiyon özelliği, dönüşüm ve güvenli Seçenek/Sonuç erişimi;
- çağrı — K-016'nın geçici işlem çağrısı yüzeyi;
- aritmetik — toplam/fark/çarpım/bölüm/kalan isim kalıpları;
- birleştirme — başka bir tam kalıbın parçası olmayan
ilezinciri; - karşılaştırma — yüklem-sonlu eşit/büyük/küçük ve durum yüklemleri;
- boolean — yalnız aynı tür
veya daveyazinciri.
Bu RFC yeni kullanıcı sözdizimi eklemez. Bugünkü davranışı adlandırır, belirsizlik politikasını dondurur ve expression parser'ın büyüme sözleşmesini kurar. K-016 sonucu veya başka bir ifade yüzeyi ancak bu mimariyi RFC+spec+ conformance testiyle revize ederek yürürlüğe girebilir.
1. Bölge ve tam tüketim
Bir ifade bölgesi, cümle yüklemi (olsun, yaz, döndür gibi) veya kalıbın açık ayıracı tarafından sınırlandırılan token dizisidir. Bir katman yalnız bölgenin tamamını tanıyorsa başarı sayılır. Önek eşleşip artan tokenları başka anlama bırakmak yasaktır; sonuç ya tek AST ya kararlı tanıdır.
Türkçe ekler ayrı operatör tokenı olmadığı için bu model klasik sembolik önceliğin birebir kopyası değildir. Güçlü katmanlar, zayıf katmanın ayırıcı gibi görünen kelimelerini kendi tam kalıbında tüketebilir. Örnek:
değer 2 için biri ekle ile 4 ün çarpımı olsunBurada 2 için biri ekle önce çağrıdır; dıştaki ... ile 4 ün çarpımı aritmetiktir. ile, çağrı/aritmetik tam kalıbı oluşmadığında birleştirme olur.
2. Normatif katmanlar
Aşağıdaki şema niyet grameridir; Türkçe ek yüzeyleri spec/03'ün sürümlü morfoloji çözümüne bağlıdır:
değer-ifadesi = birleştirme ;
birleştirme = yapısal-ifade { "ile" yapısal-ifade } ;
yapısal-ifade = aritmetik | çağrı | erişim-postfix | primary ;
aritmetik = güçlü-ifade aritmetik-kuyruğu ;
güçlü-ifade = çağrı | erişim-postfix | primary ;
çağrı = [ argüman { "ve" argüman } ("için" | "ile") ] işlem-adı ;
argüman = yapısal-ifade ;
koşul-ifadesi = karşılaştırma { aynı-bağlaç karşılaştırma } ;
aynı-bağlaç = "ve" | "veya" ;Bir koşul-ifadesi içindeki bütün aynı-bağlaç seçimleri birebir aynı olmalıdır; ilk bağlaç zincirin türünü sabitler.
aritmetik-kuyruğu bugünkü genitif isim kalıplarıdır: ... toplamı, ... farkı, ... çarpımı, ... bölümü, ... bölümünden kalanı. erişim-postfix, bugünkü yüzeyde tek bir primary ya da desteklenen güçlü bölge üzerine kurulur; genel ve sınırsız zincir sözü değildir.
3. Bağlama göre ayrılan kelimeler
ile, tam çağrı/aritmetik/intrinsic kalıbının içindeyse o kalıbındır; aksi halde birleştirme katmanıdır.ve, çağrının açık argüman bölgesinde argüman ayırır; koşul bağlamında boolean VE'dir. Boolean bir çağrı argümanı bugün adlandırılmış ara değer ister; gizli öncelik uydurulmaz.veya daha, karşılaştırmanın>=/<=kalıbıdır; booleanveyadiye bölünmez.veveveyaaynı koşul zincirinde karışamaz (S030). Zee bunlardan birine örtük öncelik vermez; kullanıcı koşulu adlandırır veya basamaklara böler.- İşlem adının yalnız kuyruk eşleşmesi, daha güçlü ve tam tüketilmiş primary/erişim/postfix ifadesini gölgeleyemez. Örneğin
işlem sayısıgörünür olsa bilemetnin sayısıdönüşüm/postfix ifadesidir; çağrı değildir. Bütün bölge görünür işlem adıyla birebir aynıysa eski sıfır-argüman çağrısı korunur:işlem metnin sayısıtanımlıysa çıplakmetnin sayısıo çağrıdır.
4. Bugünkü birleşebilirlik sınırı
| Birleşim | V1 öncesi gerçek | Kural |
|---|---|---|
| primary → erişim/postfix | destekli | tam tanınan özellik/alan kalıpları |
| erişim/postfix → aritmetik | destekli | güçlü sol bölge olarak |
| çağrı → aritmetik | destekli | güçlü sol bölge olarak |
| çağrı sonucu → erişim/postfix | desteklenmiyor | ara değer adlandırılır; S015 |
| aritmetik → karşılaştırma | genel değil | ara değer adlandırılır |
| karşılaştırma → boolean | destekli | yalnız homojen ve veya veya |
| parantezle serbest gruplama | desteklenmiyor | spec/02; K-016 sonucu beklenir |
Bu tablo eksikleri “gelecekte kesin eklenecek özellik” yapmaz. Yalnız parser'ın bugün sessizce verdiğinden fazlasını vaat etmemesini ve gelecekteki değişimin hangi katmanda yapılacağını açıklar.
5. Gerçekleme mimarisi ve geçiş
Elle yazılmış yüklem-sonlu recursive descent korunur (ADR-002). Pratt parser zorunlu değildir; çünkü Zee'de bugünkü işlemler sembolik, serbest infix token çifti değil, tam tüketilen Türkçe bölgelerdir.
K-097 öncelik düzeltmesinden sonra bootstrap gerçekleyicisi şu girişlere eşlenir:
ile_ifadesi: değer/birleştirme girişi;bolge_ifadesi+yapili_kalip: primary, erişim/postfix, çağrı ve aritmetik uyumluluk yolu;cagri_kalibi: çağrı katmanı;kosul_atomu: karşılaştırma katmanı;kosul_ifadesi: boolean katmanı.
B-005 parçalama turunda bu sınırlar ayrı modül/fonksiyon sahipliklerine taşınacaktır. Bu RFC'nin kapanışı dosya taşımaya değil, mimari kararın ve conformance matrisinin sabitlenmesine bağlıdır. Yeni özellik B-005'i beklemeden gelirse bile yapili_kalip içine gelişigüzel dal eklenemez; aşağıdaki uzatma protokolünü karşılamak zorundadır.
6. Uzatma protokolü
Her yeni ifade RFC'si veya RFC revizyonu aynı değişiklikte şunları belirtir:
- ait olduğu tek katman ve güçlü/zayıf komşuları;
- bölge sınırı ve tam tüketim kuralı;
ile,ve,veya, iyelik ve işlem-adı kuyruğuyla çakışma matrisi;- en az bir olumlu birleşim ve iki olumsuz/belirsiz örnek;
- AST düğümü veya mevcut düğüme normatif lowering;
- parser+formatter parse-equivalence ve tanı kodu etkisi;
- RFC, spec, golden/anti-example ve sürüm notu güncellemesi.
Bir özellik bu yedi kanıt olmadan yalnız “mevcut kalıplardan önce denenen” dal olarak eklenemez.
7. Tanı politikası
- Boş değer bölgesi S013; eksik
iletarafı S014; yan yana/tanınmayan bölge S015'tir. - Tanınmayan koşul S016; çağrı ayıracı/argüman bölgesi S019/S020'dir.
- Homojen olmayan boolean zincir S030'dur.
- Kısmi kalıp başka AST'ye düşmez. Yeni katman yeni tanı gerektiriyorsa kod kataloğu aynı değişiklikte güncellenir; mevcut kodun anlamı değiştirilmez.
Dört soru süzgeci
- Türkçe doğal mı? Evet — öncelik sembol sırasından değil Türkçe tam tamlamanın bölge sınırından doğuyor.
- Deterministik mi? Evet — tam tüketim, en uzun işlem adı ve karışık bağlaç yasağı tek AST/tek tanı sağlar.
- Öğrenilebilir mi? Evet — başlangıçta katman adı öğretilmez; kullanıcı “önce küçük ifadeyi adlandır” kuralıyla her sınırı aşabilir.
- Profesyonel ölçekte savunulabilir mi? Evet — yeni özellik için açık yer, çakışma matrisi ve conformance zorunluluğu parser büyümesini denetler.
Alternatifler
- Her yeni kalıbı dev fonksiyonun başına eklemek: Yerel olarak hızlı, küresel önceliği görünmez yaptığı için reddedildi.
- Hemen Pratt parser: Sembolik operatörlü dillerde güçlü; bugünkü Türkçe tam-bölge kalıplarında tek başına çözüm değil. İleride açık operator yüzeyi gelirse ADR-002 yeniden açılır.
- Her belirsizliği parantezle çözmek: K-016/C adayının sonucunu peşinen seçer ve spec/02'yi kırar; kullanıcı kanıtı olmadan reddedildi.
Korpus etkisi
Golden dosyalar değişmedi. Katman sırası, postfix/işlem-adı kuyruğu, tam sıfır-argüman, en-uzun-çağrı ve fail-closed birleşim sınırı compiler/tests/ifade_grameri_testi.rs içinde bağımsız conformance kanıtıdır. K-119 ayrıca sayısal 33 golden programın metin/yorum içini koruyan dağınık-boşluk varyantını resmî biçime çevirir; biçimleme öncesi ve sonrası SatirSonu ile girinti tokenları dahil tam parser girdisini ve iki tarafın başarılı ayrışmasını doğrular. Böylece §6'daki formatter etkisi yalnız idempotence sözü değil, yürütülebilir parse-equivalence kapısıdır.
Tek gözlenebilir düzeltme, sayısı gibi görünür bir işlem-adı kuyruğunun metnin sayısı doğal postfix ifadesini yanlış S019'a çevirememesidir. Bu önceden geçerli programı bozmaz: bütün bölgeyle birebir eşleşen sıfır-argüman işlem çağrısı ayrı erken adımla korunur; daha önce hatalı olan çakışma artık doğru postfix AST'sini üretir.
Kaynak: rfcs/0021-ifade-grameri-mimarisi.md · Bütün belgeler