İçeriğe geç
zeev1.0.0-rc.1

RFC-0014 — Standart Kitaplık: sınır, adlandırma, dağıtım

Depodaki rfcs/0014-standart-kitaplik.md belgesinden Zee ile üretildi.

  • Durum: taslak — çalışan prototip ekli (1 Eyl 2026): kitaplik/ altında zee'yle yazılmış DÖRT birim, ikiliye gömülü ve testli. Kesinleşme kapısı: usability oturumları (ADR-008 Stage 1 kapısıyla aynı).
  • Tarih: 1 Eylül 2026
  • Bağlam: master plan bölüm 13; ADR-008 (Stage 1: "stdlib'in parçaları yeni dilde"); RFC-0009 (birim modeli); beslendiği kayıtlar K-046 (kalan), K-048.

1. Sorun

Dil yüzeyi bugüne dek çekirdeğe gömülü kalıplarla büyüdü (`dosyanın satırları, adresinden gelen yanıt, bugünün tarihi`...). Bu, başlangıç için doğruydu: kalıp = sözdizimi = tanı kalitesi. Ama sürdürülemez — her yeni yetenek ayrıştırıcıyı büyütemez. Nerede duracağını bilen bir sınır ve zee'yle yazılmış bir kitaplık katmanı gerekiyor.

2. Sınır ilkesi: çekirdek nedir, kitaplık nedir

Çekirdekte kalır (ayrıştırıcı kalıbı olmayı hak eder):

  1. Yeni söz dizimi ya da bağlama biçimi gerektirenler (olsun, ise, döngüler, işlem/yapı/test, dene, eşzamanlı, geldiğinde).
  2. IO sınırını geçenler — determinizm sözü IO soyutlamasından geçer (yaz/sor, dosya, ağ, saat, rastgele, sensör).
  3. Tür sisteminin parçası olanlar (değeri/hatası, varsa, dönüşümler).

Kitaplığa gider (zee'yle yazılır, birim olarak gelir):

  • Saf hesap ve dönüşümler: matematik, liste/metin yardımcıları, sıralama, arama, biriktirme kalıpları.
  • Alan bilgisi: birim çevirileri, istatistik, oyun yardımcıları.
  • İleride (Faz kapılarıyla): JSON/CSV'nin zengin biçimleri, DB sürücü sözleşmesi, kripto (bölüm 13 "ayrı modül" der), GPIO paketleri.

Turnusol: "Bu özellik IO'ya ya da yeni sözdizimine muhtaç mı?" Hayırsa kitaplıktır. (K-046 kalan işlemi çekirdeğe girdi çünkü sözdizimi kalıbıydı; obeb/okek kitaplıktadır çünkü kalanla YAZILIR.)

3. Adlandırma düzeni

  • Birim adları: tek kelime ya da alt çizgili, küçük harf, Türkçe: matematik, liste_araclari. (RFC-0009 dosya adı kuralları geçerli.)
  • İşlem adları: yüklem-sonlu ve iyelikli — dilin geri kalanıyla aynı ritim: mutlak değerini hesapla, en büyüğünü bul, obebini hesapla. İngilizce ad, kısaltma, sembol YASAK (A10 anti-örneği kitaplık için de bağlayıcı).
  • Parametre adları anlam taşır (sayıyı al, bölüneni al) — imza belgelenirken bu adlar sözleşmenin parçasıdır.

4. Dağıtım: gömülü kitaplık

Standart birimler derleyici ikilisine gömülür (include_str). Sonuç:

  • Kurulumsuz ve internetsiz çalışır (bölüm 16 "internetsiz okul kurulumu"); playground dahil — tarayıcıdaki derleyici de aynı kitaplığı taşır.
  • Sürüm = derleyici sürümü: kitaplık ile dil asla ayrı düşmez (v0 için doğru sadeleştirme; paket katmanı Faz 5'te bunun ÜSTÜNE gelir).

Çözüm sırası: X birimini kullan önce dosyanın klasörüne bakar (RFC-0009 aynen), bulamazsa gömülü kitaplığa düşer. Yerel dosya gömülüyle aynı adı taşıyorsa yerel kazanır — bu sessiz gölgeleme DEĞİLDİR: kullanıcı kendi yazdığı dosyayı bilerek adlandırmıştır; A010 tanısı bulunamayan ad için gömülü birimleri de listeler.

5. Kararlılık sözleşmesi

  • Gömülü bir birimdeki işlem imzası yayınlandıktan sonra ancak sürüm notuyla değişir (docs/surumler.md; bölüm 23 "sessiz kırılma yok").
  • Her gömülü birim kendi test bloklarını taşır ve CI'da koşar: kitaplık, golden korpusla aynı hakemliğe tabidir.
  • Bu RFC kesinleşene dek gömülü kitaplık deneysel etiketlidir — ADR-008 Stage 1 resmî olarak usability kapısından sonra açılır; buradaki prototip o aşamanın yürütülebilir taslağıdır.

6. İlk katman haritası (bölüm 13 ↔ durum)

Bölüm 13 katmanıDurum
Temel (Metin, Sayı, Liste, Sözlük, Seçenek, Sonuç)çekirdekte ✅; yardımcılar → matematik, liste_araclari (bu RFC)
KümeAÇIK — dilde yok; ihtiyaç korpusla kanıtlanınca tür RFC'si
Sistem (Dosya/Dizin/Yol/Süreç/Ortam)dosya çekirdekte; dizin/süreç/ortam Faz sonrası (çocuk modu etkisi düşünülerek)
Zamançekirdekte ✅ (Tarih/Saat/Süre)
AğHTTP çekirdekte; TCP/UDP/DNS Faz 5
Veri (JSON/CSV/DB)okuma çekirdekte; zengin biçim + DB sözleşmesi Faz 3+
Güvenlik (hash/HMAC)Faz sonrası; "düşük seviyeli kripto ayrı modülde"
Testçekirdekte ✅ (test/olmalı); fixture/snapshot/property AÇIK
IoTsimülatör çekirdekte; GPIO/seri paketleri Faz 6
GrafikFaz sonrası; "çekirdeğe gömülmez" (bölüm 13) aynen

7. Prototipin içeriği (bu depoda, çalışır)

  • matematik: mutlak değerini hesapla · üssünü hesapla (üs ≥ 0) · tam karekökünü hesapla (Newton, taban) · obebini hesapla (Öklit, K-046 kalanıyla) · okekini hesapla.
  • liste_araclari: toplamını hesapla · en büyüğünü/küçüğünü bul · ortalamasını hesapla · medyanını hesapla (toplam/ortalama/medyan DAİMA Ondalık döner — K-070).
  • metin_araclari (K-053 harf erişimi doğunca): tersini hesapla · ünlülerini say · baş harfini bul.
  • sozluk_araclari: en çok geçeni bul (eşitlikte ilk eklenen).

8. Açık sorular

  1. Küme türü ve sözdizimi.
  2. ~~Belge üretimi~~ — ASGARİ biçim gerçeklendi (K-049): dil belge matematik işlem başlıklarını ve test sayısını basar. Zengin biçim (açıklama satırları, örnekler) AÇIK.
  3. Paket katmanı geldiğinde (Faz 5) gömülü kitaplığın paketlerle ilişkisi (gömülü = "sıfırıncı paket deposu" olarak mı kalır?).
  4. Ondalık matematik (karekök vb. Ondalık sürümleri) — hassasiyet sözleşmesi RFC-0013'ün üstüne nasıl biner?

Dört soru süzgeci

Doğal ✓ (işlem adları dilin ritminde) · Deterministik ✓ (saf hesap; IO'suz) · Öğrenilebilir ✓ (obeb dersteki Öklit'in kendisi) · Savunulabilir — usability + bu RFC'nin kabulüyle tam ✓.

Kaynak: rfcs/0014-standart-kitaplik.md · Bütün belgeler