İçeriğe geç
zeev1.0.0-rc.1

RFC-0013 — Ondalık Sayılar

Depodaki rfcs/0013-ondalik-sayilar.md belgesinden Zee ile üretildi.

  • Durum: geçici kabul (K-092 keyfî katsayı/ölçek ve deterministik bölüm; K-125/ADR-029 örtük binary float yasağı; onay kapısı usability)
  • Tarih: 31 Ağustos 2026; K-092 revizyonu 1 Eylül 2026
  • İlgili günlük kayıtları: K-028, K-092, K-125; ADR-029, RFC-0002 §6.3, RFC-0007 §4.1, RFC-0012 §2.1
  • Gerçekleme: sözcükleyici (bitişik virgül, S033), tür sistemi (Tur::Ondalik + genişleme), BigInt katsayılı onluk çekirdek, biçimleyici; testler ondalik_testi.rs + çekirdek birim testleri

Özet

Türkçede ondalık ayracı virgüldür (3,14); dilde virgül liste ayracıdır. Bu RFC çakışmayı bitişiklik kuralıyla çözer ve tek kullanıcı-türü tanımlar: Ondalık — keyfî hassasiyetli, ikilik kayan nokta sürprizi olmayan onluk sayı. K-092 ile ilk bootstrap'ın dokuz hane/i64 sınırı dil sözleşmesinden çıkarılmıştır.

1. Sözdizimi önerisi: bitişik virgül kuralı

Rakam , rakam — aralarında BOŞLUK YOKSA ondalık sayıdır: 3,14 Virgülden sonra boşluk varsa liste ayracıdır: 3, 14

zee
pi 3,14 olsun
fiyatlar 2,5, 7,25, 10 listesi olsun     # üç öğe: 2,5 · 7,25 · 10
  • Kural sözcükleyicidedir ve DETERMİNİSTİKTİR: rakam ,\S rakam → Ondalık tokenı; başka her virgül ayraçtır.
  • Biçimleyici garantisi: liste virgüllerinden sonra HEP boşluk basılır (bugün de öyle), ondalık virgülünde asla — iki kullanım görsel olarak da ayrışır. dil biçimle sonrası belirsiz görünüm kalmaz.
  • Yazım hatası koruması: 3 ,14 (virgülden önce boşluk, sonra bitişik rakam) yeni S-tanısı alır: "ondalık mı liste mi? Ondalıksa 3,14 bitişik yaz; listeyse virgülden sonra boşluk bırak."
  • Türkçe imla korunur: çocuk okulda gördüğü 3,14ü aynen yazar. Nokta (3.14) kabul edilMEZ — S001 tanısı özel öneriyle: "ondalık ayracı Türkçede virgüldür: 3,14".

Elenen alternatifler: (a) nokta ayracı — Türkçe imlaya aykırı, manifesto 1 ihlali; (b) 3 virgül 14 sözel biçimi — okunuşu doğal ama yazımı uzun ve virgül kelimesini ayırırdı; okuma-yazma simetrisi bozuluyor; (c) liste ayracını değiştirmek (;) — noktalama ekleme, daha kötü.

2. Tür ve anlam

  • Adı: Ondalık (master plandaki GerçekSayı/Ondalık ikilisinden kullanıcıya yalnız Ondalık sunulur; ikinci bir örtük ikilik kayan nokta türü yoktur).
  • Gösterim: imzalı keyfî uzunlukta tam sayı katsayı + onluk ölçek. Kaynaktaki tam ve kesir haneleri i64/i128 makine sınırına bağlı değildir. 0,1 ile 0,2 nin toplamı TAM OLARAK 0,3tür — çocuğa "bilgisayar 0,30000000000000004 dedi" sürprizi yaşatılmaz.
  • Kanonik biçim: gereksiz sağ sıfırlar atılır; ölçek en az birdir. Böylece 1,50 = 1,5, ama Ondalık kimliği taşıyan tam değer 2,0 basılır.
  • Aritmetik: mevcut genitif kalıplar aynen (`a ile b nin toplamı/farkı/ çarpımı, a nın b ye bölümü, artır/azalt, böl`). Toplama, çıkarma ve çarpma tamdır. Paydası sadeleştirilince yalnız 2 ve 5 asal çarpanlarını taşıyan bölme de sonlu onluk olarak tamdır (1,0 / 8 = 0,125).
  • Sonsuz bölüm bağlamı: onluk açılım sonsuzsa sonuç 34 anlamlı haneye yuvarlanır. Yarımlar sıfırdan uzağa gider; bankacı yuvarlaması yoktur. Anlamlı hane baştaki sıfırları saymaz: 1,0 / 3 virgülden sonra 34 üç, 10,0 / 3 ise tam kısımdaki 3 dahil 34 hane üretir. Bu bağlam platform, debug/release ve işlemciye göre değişmez. 34; para/ERP kapasitesini, bilimsel ölçümlerde geniş güven payını ve makul kaynak kullanımını tek açık varsayılanda birleştirir. Daha uzun bir bağlam ileride ancak görünür bir API ile eklenebilir; sessiz küresel ayar olamaz.
  • TamSayı bölmesi: iki TamSayı arasındaki mevcut tam bölüm davranışı değişmez (golden 04/12/14 korunur).
  • Karışım: TamSayı → Ondalık genişlemesi kayıpsızdır ve örtük SERBESTTİR (3,14 ile 2 nin çarpımı çalışır — "tehlikeli implicit yok" ilkesini bozmaz çünkü kayıp imkânsız). Ters yön açık kalıp ister: x in tam kısmı (kırpma) ve x in yuvarlanmışı (en yakına).
  • FFI sınırı: Ondalık, C float/double ya da binary32/binary64'e örtük eşlenemez. Binary kayan nokta genel Zee türü değildir. Gelecekteki FFI köprüsü görünür kayıplı işareti, Sonuç dönüşü ve ayrı IEEE 754 semantiği olmadan açılamaz (ADR-029/RFC-0012).
  • Karşılaştırma: değer üzerinden (0,5 1 den küçükse doğru); ölçek farkı eşitliği etkilemez (1,50 = 1,5).
  • Taşma sınırı: Ondalık exact işlemleri sabit makine kelimesi taşması üretmez. C002; TamSayı i64 işlemi, TamSayıya açık daraltma, Süre i64 sınırı veya temsil ölçeğinin teorik metadata sınırı içindir. Kaynak/bellek tükenmesi dil içinde sessiz yuvarlama gerekçesi değildir.
  • Dönüşümler: yanıtın sayısı TamSayı verir (mevcut); yeni kalıp yanıtın ondalığı Ondalık verir (C004 ailesi hata).
  • Tanı göçü: S032 (dokuz kesir hanesi sınırı) üretimden kaldırılmış ve başka anlama verilememek üzere katalogda ayrılmıştır. S033 yazım belirsizliğini korur.

3. Bağlı türler (yol açılır)

  • Süre (RFC-0011 5 saniye içinde): yarım saniye = 0,5 saniye — Ondalık + birim kelimesi.
  • Para: onluk taban parayı floating hatasız taşır: 19,99 tam saklanır. Para ayrı RFC (birim/kur), ama temeli budur.

4. Açık sorular

  1. Bilimsel gösterim (1,2 × 10⁻³ benzeri Türkçe yüzey) ayrı sözdizimi kararıdır; Ondalık kapasitesini değiştirmez.
  2. Görünür, işlem-yerel özel bölüm bağlamı gerekirse v1 sonrasında ayrı RFC ister. Varsayılan 34 hane sessiz küresel ayarla değiştirilemez.
  3. Binlik ayracı (1.000.000 yazımı Türkçede nokta!) — v1'de YOK; sayılar ayraçsız yazılır. İleride 1 milyon sözel kalıbı düşünülebilir.
  4. yüzde 20 kalıbı (0,2ye açılım) — eğitimde çok değerli, v1.1 adayı.
  5. Kayıplı binary64 FFI köprüsünün kesin yüzeyi ve yuvarlama/özel değer politikası RFC-0012'de açık kalır; örtük eşleme seçeneği kapalıdır.

Dört soru süzgeci

Doğal ✓ (3,14 okuldaki yazımın kendisi) · Deterministik ✓ (bitişiklik kuralı + biçimleyici garantisi + özel tanılar) · Öğrenilebilir ✓ (0,1+0,2=0,3) · Savunulabilir ✓ (keyfî onluk katsayı; exact işlemler; tek açık sonsuz bölüm bağlamı; para, ERP ve ölçüm aynı türde).

Korpus etkisi

Golden 32 market hesabı (2,5 × 19,99) ve ondalik_testi.rs temel yüzeyi korur. K-092 regresyonları 9+ ve 30+ haneli sabit, büyük katsayı, çok küçük değer, sonlu/sonsuz bölüm, negatif metin dönüşümü, JSON/para gösterimi, karşılaştırma ve i64'e açık daraltma taşmasını kapsar. Anti-örnek 3.14 özel virgül önerisini korur.

Kaynak: rfcs/0013-ondalik-sayilar.md · Bütün belgeler