- Durum: geçici kabul — birim (§2), proje (§3), yerel paket + kilit (§4.1), tam public kaynak ABI'si (K-029/K-076/K-078/K-086; onay kapısı: usability). K-094 yayın çekirdeği RFC-0020/spec-18'de; K-095 registry metadata güveni spec/19'da çalışır. K-135 taşıma/cache/kalıcı durum/offline katmanını, K-136 exact bildirim/kilit v3/CLI ve proje-local kaynak kurulumunu tamamladı.
- Tarih: 31 Ağustos 2026
- İlgili günlük kayıtları: master plan bölüm 7 ("modül mü birim mi; kullanıcı testiyle karar"), bölüm 14
- Gerçekleme:
lib.rs(kökenli yükleyici + T039 public sınırı),paket.rs(grafik, SHA-256, kilit),proje.rs(bildirim),ayristirici.rs(birimini/paketini); testlerbirim_testi.rs+proje_testi.rs.
Özet
Kod paylaşımının iki katmanı: birim (aynı projedeki dosyalar arası) ve paket (projeler arası, registry üzerinden). İkisi de kullan ile alınır.
1. Terim kararı önerisi: "birim"
"Modül" yabancı kökenli ve soyut; "birim" hem Türkçe hem okulda bilinen kelime ("ders birimi"). Öneri: dosya = birim; ayrı birim bildirimi gerekmez (dosya adı birim adıdır). Usability oturumunda "modül" karşısında sınanacak.
2. Birim modeli (proje içi)
# hesaplar.dil dosyasındaki işlemleri kullan:
hesaplar birimini kullan
ortalama notlar için ortalamayı hesapla olsunKurallar (öneri):
X birimini kullan— aynı klasördekiX.dildosyasını alır; dosya adı tanımlayıcı kurallarına uyar (RFC-0002).- Alınan birimin işlem, yapı ve test tanımları görünür olur; üst düzey değişkenleri görünmez (kapsülleme; RFC-0004 taze-ortam ilkesiyle uyumlu). Her görünür işlem bütün parametre ve dönüş türlerini açıkça bildirir (K-086/spec-10); eksik sözleşme T039'dur. Birimin aldığı başka işlemler örtük re-export edilmez.
- Ad çakışması (iki birim aynı işlem adını verirse) hatadır — sessiz gölgeleme yok; tanı iki kaynağı da gösterir. Nitelikli erişim (
hesapların ortalamayı hesaplası?) v2 sorusu. - Döngüsel
kullanhatadır (deterministik yükleme sırası). - Görünürlük: v1'de her tanım dışa açıktır;
özelişaretleyicisi açık soru §6.2 (çocuk basitliği ↔ kapsülleme).
3. Proje bildirimi (K-076 — gerçeklendi)
Her gerçek proje kökünde tek proje.dil taşır. Ayrı bir TOML/JSON biçimi öğretilmez; bildirim geçerli, yan etkisiz zee kaynağıdır:
proje "uzay-oyunum" olsun
sürüm "0.1.0" olsun
giriş "program.dil" olsun
yetkinlikler boş liste olsun
ağ_hedefleri boş liste olsun
yerel_bağımlılıklar boş liste olsun
registry "https://registry.example" olsun
registry_kök_sürümü "1" olsun
registry_kök_özeti "sha256:<64 küçük hex>" olsun
uzak_bağımlılıklar boş liste olsun- İlk üç alan zorunlu ve tektir;
yetkinlikler,ağ_hedefleri,yerel_bağımlılıklarve uzak registry alanları isteğe bağlıdır. İlk ikisi K-127/RFC-0024/spec-23 dış dünya politikasını, sonuncusu göreli proje klasörlerini tanımlar (P001/P002/P005/P015). - Sürüm üç sayılıdır (
X.Y.Z); giriş proje içinde kalan göreli.dilyoludur (P003/P004). dil çalıştır/denetle/dene <klasör>bildirimin girişini kullanır.dil biçimle <klasör>proje ağacındaki bütün.dilkaynaklarını yol sırasıyla, önce tümünü doğrulayıp sonra yazar (K-077; kaynak hatası yüzünden yarım biçimleme yok).dil yeni <ad>çalışan program, test, BENIOKU, bildirim ve kilidi birlikte üretir.- Bildirim yolunun proje dışına çıkamaması bütün platformlarda aynı denetlenir.
4. Paket modeli
4.1 Yerel paketler ve kilit (K-078 — gerçeklendi)
Paket, kendi proje.dil bildirimi olan başka bir zee projesidir. Bağımlılık adı/yolu iki ayrı yerde yinelenmez: kullanan proje yalnız klasörü listeler; paket adı ve sürümü bağımlı bildirimin tek gerçek kaynağıdır:
proje "uzay_oyunum" olsun
sürüm "0.1.0" olsun
giriş "program.dil" olsun
yerel_bağımlılıklar "../grafik", "../ses" listesi olsunUygulama kaynağında paket açıkça birimden ayrılır:
grafik paketini kullanKurallar:
- Paket adı küçük harfli, tek Türkçe/Latin tanımlayıcıdır; aynı grafikte iki ayrı kök aynı adı taşıyamaz (P007).
- Yalnız doğrudan bildirilen paket kullanılabilir. Geçişli bağımlılık grafikte bulunsa bile kullananın API'si değildir (A011).
- Paket girişinin işlem, yapı ve testleri görünür; üst düzey cümleleri kapsüllüdür. Görünür işlemler tam monomorfik kaynak ABI'si taşır. Paket içindeki
X birimini kullan, X'i paketin kendi kaynak klasöründe çözer; kaynak kökeni özyineleme boyunca korunur. - Bildirim bağımlılık döngüsü, kaynak kullanım döngüsü, ad çakışması ve proje dışına çıkan giriş/birim sembolik bağı sessizce kabul edilmez (P007/P009, A008/A009).
- Ağ, gizli global paket klasörü, post-install betiği ve ortam değişkenli arama yolu yoktur. Yerel grafik tamamen çevrimdışı ve belirgindir.
- Paket kendi yetkinlik ve outbound origin ihtiyacını bildirir. Bu küme ana uygulamanın bildirimini aşarsa grafik P015 ile derlemeden önce reddedilir; nihai yetki sahibi uygulamadır (RFC-0024/spec-23).
dil kilitle <proje> deterministik proje.kilit üretir. Dosya şunları içerir:
- bütün doğrudan/geçişli paketler, sürümleri ve ana projeye göre göreli yolları;
- her paketin gizli/hedef klasörleri ve sembolik bağları dışarıda bırakılmış
.dilkaynaklarının SHA-256 özeti; - doğrudan bağımlılık kenarları.
Kayıtlar ada/yola göre sıralıdır; mutlak makine yolu yazılmaz. Var olan kilit beklenen metinle byte-byte aynı değilse çalıştır/denetle/dene P008 verir. Bağımlılık değişikliği ancak kullanıcı dil kilitle diyerek sabitlenir. Derleme boyunca kilit denetlenen bellek görüntüsü kullanılır; denetimden sonra kaynak yeniden okunmaz.
dil ekle <yerel-yol> [proje] (K-079), elle manifest düzenlemenin güvenli karşılığıdır. Yol kabuğun çalışma klasöründen çözülür, manifestte proje köküne göre göreli / ayraçlı biçimde saklanır. Yorumlar/alanlar korunur, yollar sıralanıp tekilleştirilir. Aday manifest ve bütün geçişli grafik yazmadan önce doğrulanır; başarısız çözüm mevcut manifest/kilide dokunmaz. Kilit yazma hatasında eski iki dosya geri yüklenir. Aynı kanonik kök farklı yol yazımıyla ikinci kez eklenmez.
dil paketler [proje] (K-080), çözülmüş ve kilidi doğrulanmış grafiği doğrudan/geçişli ayrımıyla; ad, sürüm, ana projeye göre yol ve SHA-256 özetle gösterir. dil çıkar <paket> [proje] yalnız doğrudan bağımlılığı hedefler. Ana projenin herhangi bir .dil kaynağında paketi alan bir X paketini kullan bildirimi kalmışsa P010 ile, bildirim ve kilide dokunmadan durur. Başarılı kaldırma K-079'un aday-grafik-doğrulama ve iki dosyalı geri alma sözleşmesini kullanır. Kaldırılan doğrudan paket başka bir paketin bağımlılığı ise çözülmüş grafikte geçişli olarak kalabilir.
4.2 Uzak paketler ve yayın (K-094/K-095/K-135/K-136 — gerçeklendi)
dil anahtar üretvedil paketle, deterministik.zep, SPDX 3.0.1 SBOM, SLSA v1 provenance ve Ed25519zee-yayin-v1üretir. Kesin biçim ve saldırı sınırları RFC-0020 §1–5 ile spec/18'dedir.- K-095 ağ dışı sabit/eşik root, çift eşikli rotasyon, timestamp→snapshot→targets, rollback/expiry ve exact yayıncı/yanked/duyuru byte doğrulamasını spec/19'da çalıştırır.
- Registry istemci çekirdeği K-135 ile HTTPS statik aynadan limitli taşıma, kalıcı metadata/cache ve offline hit/miss'i güven zincirine bağlar.
- K-136
dil ekle [email protected],dil kilitle [--çevrimdışı]ve ağsız varsayılandil paketler [--yenile]yüzeyini aynı çekirdeğe bağlar. İlk ekleme HTTPS origin ile ağ dışı root sürüm+özetini açıkça ister. Normal derleme/LSP ağ açmaz;.zee/registryve.zee/paketler/sha256proje-local cache'ini doğrular. proje.kilitv3 ilk/etkin root kimliğini, rol sürüm+özetlerini, yayıncıyı, dört yayın özetini, yanked/kritik durumunu ve varsa insan gerekçeli politika baypasını sabitler. Doğrulanmış.zepatomik açılır ve exact salt-okunur kaynak ağacı olarak yeniden doğrulanır.- Sürüm aralığı bilinçli olarak kararlaştırılmamıştır; ilk uzak istemci exact
X.Y.Zdışında seçim yapmaz. - Paket adları küçük harf Türkçe tanımlayıcıdır; typosquatting/confusable denetimi RFC-0002'nin S028 altyapısını registry tarafında yeniden kullanır.
5. Çözüm sırası
kullan çözümü türüyle deterministiktir: birimini yalnız kullanan kaynağın klasöründeki .dil dosyasına, sonra gömülü standart birime bakar; paketini yalnız kaynak sahibinin doğrudan proje bağımlılığına bakar. Başka arama yolu YOKTUR.
6. Açık sorular
- birim/modül kelime kararı (usability).
özelgörünürlük işareti v1'de mi v2'de mi.- Nitelikli erişim sözdizimi (çakışma çözümü için).
- Paket içi dışa-açıklık: her tanım yerine açık bir
dışa açyüzeyi gerekir mi?
Dört soru süzgeci
Doğal ✓ ("hesaplar birimini kullan" sesli okunur) · Deterministik ✓ (tek arama sırası, çakışma=hata, döngü=hata) · Öğrenilebilir ✓ (dosya=birim, bildirim yok) · Savunulabilir ✓ (kapsülleme + kilit dosyası + registry yolu).
Korpus etkisi
Kabulde golden korpusa iki dosyalı bir "birim" örneği eklenir (31. program adayı) ve golden 15'in işlemleri bir birime taşınmış varyant kazanır.
Kaynak: rfcs/0009-modul-ve-paket.md · Bütün belgeler