- Durum: geçici kabul (31 Ağu 2026 — yüzey gerçeklendi ve korpusla sabitlendi; onay kapısı: usability oturumları. Kalan açık sorular §6'da.)
- Tarih: 31 Ağustos 2026
- İlgili günlük kayıtları: K-001 (yorum), K-011 (ek yazımı), K-014 (kelime çakışmaları), K-089/RFC-0018 (sürümlü morfoloji profili)
- İlgili golden programlar: tümü; anti-örnekler A07, A08
- Gerçekleme:
compiler/src/sozcukleyici.rs; ekli tanımlayıcı anlamıcompiler/src/morfoloji.rs(zee-tr-1, RFC-0018)
Özet
Kaynak metnin karakter kuralları ve token dizisi. Girinti kuralları RFC-0003'te.
1. Kaynak biçimi
- Kodlama UTF-8; geçersiz UTF-8 kaynak okuma aşamasında reddedilir.
- Satır sonu
\n;\r\nkabul edilir,\rsatır içeriğine dahil edilmez. - Dosya uzantısı
.dil(geçici; isim kararıyla birlikte kesinleşir).
2. Unicode ve tanımlayıcı alfabesi
- Birleşik biçim zorunluluğu (v0): birleştirici imler (U+0300–U+036F) reddedilir → S029. Kaynak, önceden birleştirilmiş karakterlerle yazılır (g + ˘ değil, ğ). Tam NFC normalizasyonu ileride ayrı ADR ile değerlendirilecek; v0 kuralı daha katıdır ve determinizmi şimdiden sağlar.
- Tanımlayıcı karakterleri: ASCII harf/rakam,
_, Türkçe harfler (ç ğ ı İ ö ş ü ve büyükleri) ve Türkçe yazımdaki şapkalı ünlüler (â î û ve büyükleri — "kâr" geçerli bir tanımlayıcıdır). - Homoglyph koruması: başka alfabelerden harfler (örn. Kiril "а", U+0430) tanımlayıcıda S028 hatası verir; tanı kod noktasını gösterir. Gerekçe: anti-örnek A08 + master plan bölüm 18 (supply-chain).
- Tanımlayıcı rakamla başlayamaz (rakamla başlayan dizi sayı okunur).
- Büyük/küçük harf duyarlıdır. Uzlaşım: tür adları büyük harfle başlar (
Öğrenci,TamSayı), değer adları küçük. Yalnız büyük/küçük farkıyla ayrışan tanımlayıcılar için uyarı açık soru (A07; İ/i–I/ı tuzağı). - Tanımlayıcıya bitişen Türkçe eklerin token sınırı burada değişmez; kök ve ek anlamı
zee-tr-1adlı sürümlü profille RFC-0018/spec-13'te belirlenir.
3. Tokenlar
| Token | Biçim | Notlar |
|---|---|---|
| Metin | "..." | Kaçışlar (v0.2, K-036): \" \\ \n; bilinmeyen kaçış → S040. Kapanmayan tırnak → S002 |
| TamSayı | ASCII rakamlar | i64; sınır aşımı → S006. Negatif sabit -3 geçerli (v0.2, K-036): işaret rakama bitişik |
| Kelime | tanımlayıcı alfabesi | Anahtar kelime DEĞİLDİR — bkz. §5 |
| Virgül | , | Liste sabiti ve ileride argüman ayracı |
| SatirSonu / Girinti / Cikinti | — | RFC-0003 |
Diğer her karakter → S001 "beklenmeyen karakter" (öneri: kalıpları kelimelerle yaz — anti-örnek A03).
4. Yorumlar (K-001)
# satır sonuna kadar yorumdur; token üretmez. Yorum işareti, "noktalama minimum" ilkesinin kabul edilmiş üç istisnasından biridir (tırnak, virgül, #). Blok yorum yoktur; biçimleyici #yorum → # yorum normalleştirir.
5. Anahtar kelimesizlik ve bağlamsal kelimeler
Sözcükleyicide ayrılmış kelime YOKTUR: yaz, olsun, ise sıradan Kelime tokenlarıdır; anlamı ayrıştırıcı konuma göre verir (yüklem-sonlu dağıtım). Sonuçları:
not,sayaçgibi kelimeler serbestçe değişken adı olur (K-014).- Bağlamsal kelimelerin listesi ayrıştırıcı RFC'lerinde tutulur; bilinen çakışma bulguları K-014'te:
al(parametre/işlem adı),sonuç(kalıp/tür/değişken),yanıt(girdi/HTTP). - Sabit değeri olan üç kelime tekil-ifade konumunda özeldir:
doğru,yanlış,yok(+ koleksiyon boşluğu içinboş liste/boş sözlükkalıpları). Bu adlarla değişken tanımlamak önerilmez; v1'de hata yapılması açık soru.
6. Açık sorular
- ~~Metin kaçış dizileri~~ — GERÇEKLENDİ (v0.2, K-036):
\"\\\n, S040. - ~~Negatif sayı sabiti~~ — GERÇEKLENDİ (v0.2, K-036): işaret rakama bitişikse sabittir; ondalıkta işaret gövdeye bir kez uygulanır.
- ~~Ondalık/GerçekSayı sözdizimi~~ — ÇÖZÜLDÜ (K-028/K-092, RFC-0013): bitişik Türkçe virgül Ondalık, virgül+boşluk liste ayracıdır; ikinci bir ikilik kayan nokta kullanıcı türü yoktur.
- Büyük/küçük yalnız-fark uyarısı (A07) ve confusable denetiminin tanımlayıcı ötesine (metin sabitlerine) genişletilmesi. K-363 kısmi: tanımlayıcı alfabesi metin olarak taşınan kimliklere de uygulanır — paket adı (
proje/uzak_bağımlılıklar), birim dosya adı (NFC-birebir) ve LSP yeniden adlandırma yeni adı; metin sabitleri kapsam dışı kalır. - Tam NFC: v0 "birleşik biçim zorunlu" kuralı yeterli mi, tablolu normalizasyon mu gelmeli? (ADR adayı.)
Dört soru süzgeci
- Doğal mı? — Evet: yazım kuralları Türkçe imlaya dayanır (şapkalı ünlüler dahil).
- Deterministik mi? — Evet: her kural token düzeyinde hatayla sınanır (S001–S029).
- Öğrenilebilir mi? — Evet: üç noktalama istisnası dışında ezber yok.
- Savunulabilir mi? — Evet: homoglyph/birleştirici im koruması güvenlik modelinin (bölüm 18) lexical ayağıdır.
Korpus etkisi
Yok — korpus zaten bu kurallarla yazılmıştır; A08 artık S028 ile makine tarafından da doğrulanır (a08_homoglyph_reddedilir testi).
Sürekli sağlamlık kanıtı
K-110/ADR-022, geçerli UTF-8 girdiyi lexer ile hem normal hem hata-kurtarmalı parser yolunda yürüten libFuzzer hattını bağladı. Unicode, emoji, combining im, girinti, sayı ve virgül tohumları ana testte de kalıcı olarak yeniden oynatılır. Bu dil kuralını değiştirmez; parser'ın tanı ya da AST yerine process panic'i üretmemesi sözünü sürekli denetler.