İçeriğe geç
zeev1.0.0-rc.1

RFC-0001 — Dil Manifestosu ve Tasarım İlkeleri

Depodaki rfcs/0001-dil-manifestosu.md belgesinden Zee ile üretildi.

  • Durum: kabul
  • Tarih: 31 Ağustos 2026
  • İlgili günlük kayıtları: tümünün çatısı
  • İlgili golden programlar: tüm korpus (golden/01–30)

Özet

Bu RFC, dilin değişmez ilkelerini bağlayıcı hale getirir. Buradaki maddeler diğer bütün RFC'lerin anayasasıdır: bir öneri bu maddelerden biriyle çelişirse öneri düzeltilir, ilke değil.

Motivasyon

Türkçe konuşan bir çocuğun yabancı sözdizimi bariyerine takılmadan algoritmik düşünceyle tanışması; aynı dilin yıllar sonra onu terk etmeye zorlamaması; ekosistemin tek bir şirketin kapalı ürünü olmaması. Temel cümle: çocukların kullanabileceği bir dil yapacağız; çocuk dili yapmayacağız.

İlkeler (bağlayıcı)

  1. Türkçe-first. Kaynak kodda İngilizce anahtar kelime zorunluluğu yoktur. Doğrulama: v0.1 kabul kriteri; korpusun hiçbir programında İngilizce anahtar kelime geçmez.
  2. Çeviri dili değil. Dil, Türkçenin nesne→eylem akışını ve yüklem-sonlu yapısını izler. Gerçekleme kanıtı: ayrıştırıcı cümle türünü satırın SON kelimesinden belirler (compiler/src/ayristirici.rs) — İngilizce dillerin "ilk anahtar kelime" yaklaşımının aynadaki karşılığı.
  3. Deterministik. Aynı geçerli kaynak tek AST ve tek semantik anlam üretir. Belirsizlik çözülemiyorsa bu bir derleme hatasıdır (örnek: A002 belirsiz ad). Rastgelelik, saat, dosya ve argümanlar yorumlayıcıda IO soyutlamasının arkasındadır; test koşuları bit-bit tekrarlanabilir. Gerçek koşuların bütün IO protokolü RFC-0022/spec-21 uyarınca sürümlü izlenip dış etkisiz replay edilebilir; tohum, rastgele dizi ve sanal saat RFC-0023/spec-22'deki zee-io-1 profiline bağlıdır.
  4. AI semantiğin parçası değildir. Programın anlamını yalnız sözcükleyici, ayrıştırıcı, tür denetçisi ve yorumlayıcı/derleyici belirler. Hiçbir aşama tahmin yapmaz; ad çözümleme dahi aday üretip TANIMLI adlarla eşleme yapar (RFC-0018, zee-tr-1 morfoloji profili).
  5. Noktalama minimum, belirsizlik sıfır. Kabul edilen noktalama: çift tırnak (metin), virgül (liste/argüman ayracı), # (yorum). Süslü parantez, noktalı virgül ve sembolik işleçler çekirdek yüzeyde yoktur (anti-örnekler A02, A03, A06).
  6. Statik tür güvenliği + yerel tür çıkarımı. Yeni başlayan tür yazmaz; tür adları yalnız açık sınırlarda görünür (yapı alanları, ileride public API).
  7. Güvenli varsayımlar. Null yerine Seçenek (var/yok), beklenen hatalar Sonuç (dene/başarılıysa), taşma denetimli aritmetik (C002), kaynakların kapsamla yönetimi hedefi.
  8. Hata mesajları Türkçe, öğretici ve eyleme dönüktür. Her tanı: kod + açıklama + kaynak konumu + işaret + öneri (compiler/src/tani.rs). Doğrulama hataları beklenen/bulunan değerleri gösterir (D001).
  9. Çocuk dostudur ama oyuncak değildir. Progressive disclosure: `"Dünyaya merhaba" yaz` tek satırdır; aynı dil yapılar, işlemler, testler taşır.
  10. Bağımsız çalışır. Bootstrap derleyici sıfır dış bağımlılıdır; cloud, LLM ya da tek sağlayıcı gerektirmez; offline çalışır.
  11. Tooling ürünün parçasıdır. dil çalıştır/denetle/dene/biçimle tek ikilide; biçimleyici idempotenttir ve tokenları değiştiremez (C011 güvencesi).
  12. Çekirdek küçük ve kararlı; kütüphane katmanı hızlı evrilir.
  13. Self-hosting uzun vadeli bağımsızlık hedefidir.

Kontrollü Türkçe sınırı

v1 serbest doğal dil DEĞİLDİR. Desteklenen kalıplar ve ek biçimleri sürümlü grammar'da sayılıdır; genişleme sezgiyle değil RFC ile olur (anti-örnek A04).

Dört soru süzgeci (her özellik için zorunlu)

  1. Türkçe doğal mı? 2. Deterministik mi? 3. Öğrenilebilir mi?
  2. Profesyonel ölçekte savunulabilir mi? — Biri hayırsa özellik yeniden tasarlanır.

Korpus etkisi

Yok — bu RFC mevcut korpusu tanımlar, değiştirmez.

Kaynak: rfcs/0001-dil-manifestosu.md · Bütün belgeler