İçeriğe geç
zeev1.0.0-rc.1

ADR-081 — Resmî site ve üretim sınırı

Depodaki adr/081-resmi-site-ve-uretim-siniri.md belgesinden Zee ile üretildi.

  • Durum: kabul
  • Tarih: 5 Ekim 2026
  • İlgili kayıt: K-203, GB-049
  • Ürün: zeedili-com

Bağlam

Zee'nin resmî sitesi dilin anlamını, çalışan kapasitesini ve V1 öncesi açık sınırlarını tek yüzeyde anlatmalıdır. Siteyi başka bir uygulama diliyle üretmek ilk resmî ürün yüzeyinin kendi iddiasını zayıflatır; native worker'a TLS, sertifika ve statik varlık sorumluluğu yüklemek ise mevcut production web profilinin güven sınırını gereksiz büyütür.

Deneysel localhost profili HTML gövdesini text/plain, production proxy profili ise text/html ve güvenli varsayılan başlıklarla sunar. Birimler arası dört argümanlı sayfa yardımcı çağrısı K-203/F001'de S015 üretmiştir. Bunlar site uğruna core freeze'i açmak için yeterli kanıt değildir.

Karar

  1. Rotalar, HTML, sayfa içeriği, canonical/OG/Twitter metadata ve JSON-LD Zee kaynaklarında üretilir.
  2. Nginx yalnız TLS, HTTP/2, statik varlık, canonical slash/HEAD normalizasyonu, sıkı site güvenlik başlığı ve loopback reverse proxy sahibidir. Production worker'ın text/html başlığı korunur.
  3. Zee production worker yalnız --web-proxy https://zeedili.com ile 127.0.0.1:8126 üzerinde çalışır; doğrudan internet listener'ı değildir. Yerel .zee çalışma durumu dağıtım staging alanına aktarılmaz; üretim durumu yalnız /opt/zeedili/.zee altında sunucu A'te oluşur.
  4. CSP dışarıdan script/style kaynağı açmaz. Inline JSON-LD exact içerikten deploy anında SHA-256 hash'lenir; diğer JavaScript ayrı dosyadır.
  5. SEO gerçeği sayfa testi + gerçek HTTP smoke + sitemap/robots/XML/JS doğrulamasıyla birlikte kapatılır. V1 olmayan kapasite tamamlanmış gibi sunulmaz; lisans seçilmeden structured data lisans iddiası taşımaz.
  6. F001 mevcut dille üç argümanlı adaptör ve yol→description tablosuyla çözülür. İkinci bağımsız üründe tekrarlamadan compiler işi açılmaz.
  7. Kurucunun sağladığı Zee kurumsal kimlik v2 paketinden master standalone sembol, #1478FF/#00A8FF/#0B172A paleti, Inter yönü ve aynı masterdan türetilmiş ikon ailesi kullanılır. Zee ERP yazı kilidi ile ERP sloganı dil ürününe taşınmaz; dil sitesinin yazı kilidi “zee / Türkçe programlama dili” olarak ayrı tutulur.
  8. Ana sayfanın görsel dili stok veya üretken medya kullanmaz. Gerçek Zee kodu, derleme hattı, Türkçe morfoloji, öğrenme ölçeği ve kanıt mimarisi tam ekran HTML/CSS sahneleri olarak sunulur; görünüm ürün gerçeğinden türetilir.
  9. Resmî platformun /playground/ rotası compiler'ın var olan WASM C ABI v3 yüzeyini aynı origin'den yükler. Kullanıcı kaynağı, girdileri ve tohumu sunucuya gönderilmez. Binary SHA-256 kaydı ve gerçek ABI denetimi dağıtım kapısındadır; CSP yalnız bu WebAssembly derlemesi için wasm-unsafe-eval açar, dış script ve bağlantı açmaz.

Sonuç

Resmî site gerçekten Zee ile çalışan bir üründür; Nginx uygulama mantığının sahibi değildir. TLS/statik/header işleri kanıtlanmış reverse-proxy sınırında kalır. Domain DNS'i ve sertifika dış durumdur: worker sunucu A'e kurulabilir ama public HTTPS ancak bu iki kanıt mevcutken canlı sayılır.

Kurumsal kimlik tek bir üst marka ailesi kurar fakat ürün sınırını silmez. Resmî sembol ve renkler paylaşılır; ERP ile dilin adlandırma ve sloganları ayrıdır. Sosyal kart da ERP kartını yeniden kullanmak yerine aynı kimlikle dilin kendi vaadini taşır.

Yerel Node ön kapısı production bileşeni değildir; yalnız aynı statik/proxy sınırını geliştirme ortamında taklit eder. Paket registry araması, kullanıcı hesabı, sunucuda kod saklama/çalıştırma ve içerik yönetimi bu kararın kapsamında değildir. Playground yerel ve hermetiktir; ağ, dosya ve production web yetkinliği vermez.

Revizyon — 7 Ekim 2026 (K-203/F003)

Kurucu, tam ekran editoryal/kurumsal ana sayfayı bir programlama dili sitesi olarak kabul etmedi. Karar 8'in görsel dili şu biçimde değişti; karar 1–7 ve 9 (Zee/Nginx sınırı, CSP, kimlik, WASM kapısı) aynen geçerlidir:

  • Site kod-öncelikli ve belge düzenli bir dil platformudur: açık zemin varsayılan, sistem tercihini izleyen ve kalıcı seçilebilen koyu tema, sistem yazı tipleri, dış font/CDN yok.
  • Ana sayfanın merkezi dekoratif sahne değil, aynı WASM C ABI v3 ikilisiyle çalışan beş örnekli deneme kutusudur; derleyici ilk etkileşimde tembel yüklenir. Tanı bölümü gerçek dil çalıştır T002 çıktısını, araç zinciri bölümü gerçek dil alt komutlarını gösterir.
  • Dil turu, öğrenme, belgeler ve kurulum sayfaları kenar menülü belge düzenindedir. Sitedeki her “Çalıştır” örneği gerçek derleyiciden geçer ve çalışma alanına URL parçasıyla taşınır; girdi isteyen ya da ağ isteyen örnek bu düğmeyi taşımaz.
  • WASM yükleme/çalıştırma, yüklem-odaklı sözdizimi vurgusu ve tanı biçimlendirmesi tek zee-motor.js dosyasındadır; DOM'a yalnız textContent ile yazar, kaynak hiçbir koşulda HTML olarak yorumlanmaz.
  • Depo bağlantıları public deponun varsayılan dalı master'a gider; önceki blob/main bağlantıları 404 veriyordu ve site doğrulama kapısı bunu artık reddeder.
  • Yayın topolojisi: sunucu A'ün 80/443 portları yalnız Cloudflare kenarına açıktır. A kayıtları Cloudflare proxy'li tutulur, sertifika DNS-01 ile alınır ve yenilenir; HTTP-01 webroot akışı ve geçici ACME vhost'u kaldırıldı. Public uçlar scripts/canli-dogrula.sh ile doğrulanır. Site 7 Ekim 2026'da https://zeedili.com adresinde yayına girdi.

JSON-LD içeriği değişmediği için deploy anındaki CSP hash'i aynıdır.

Revizyon 2 — 12 Ekim 2026 (K-203/F005)

Kurucu mavi/lacivert paleti “yapay zekâ ürünü olduğu anlaşılıyor” diye reddetti ve yeni ruby-lang.org ile TryRuby'yi kopyalanmadan örnek alınacak yön olarak gösterdi. Karar 7 (kimlik) ve karar 8'in görsel dili değişti:

  • Dil sitesi ERP'nin mavi Zee kitini değil, zee'nin resmî antrasit + altın logosunu kullanır. Favicon, uygulama ikonları ve sosyal kart bu işaretten türetilir. Palet kağıt/antrasit/altın; eylem için İznik turkuazı, hata için mercan. Tek açık tema vardır.
  • Yazı tipleri (Fraunces, Figtree, JetBrains Mono) OFL lisanslı olarak aynı origin'den sunulur; mevcut font-src 'self' CSP'si yeterlidir, dış kaynak açılmaz.
  • Ana sayfanın merkezi Selçuklu yıldızı içindeki logo ve kod kartlarıdır; /playground/ TryRuby benzeri 15 derslik “30 dakikada Zee” akışına dönüştü. Ders içerikleri Zee birimi kaynak/dersler.dil içinde üretilir; her ders tarayıcıdaki gerçek derleyicide doğrulanır.

Karar 1–6 ve 9 (Zee/Nginx sınırı, CSP, WASM kapısı, yayın topolojisi) aynen geçerlidir.

Revizyon 3 — 13 Ekim 2026 (K-203/F006)

Kurucu, hero'daki sekiz köşeli Selçuklu yıldızını onayladı ve sitede bunun gibi Türk unsurlarının bulunmasını istedi. Görsel dil; Selçuklu ayracı, Kubadabad yıldız ve baklava deseni, İznik çini bordürü, lale ve çini karo motifleriyle genişledi. Motifler depo içinde çizilmiş SVG'lerdir, aynı origin'den sunulur; dış görsel ya da üretken görsel kullanılmaz. Örnek ve derslerin verisi Türk kültüründen seçilir; her örnek gerçek derleyiciden geçmeye devam eder.

Revizyon 4 — 13 Ekim 2026 (K-203/F007)

Kurucu, belge bağlantılarının GitHub'a gitmesini istemedi; belgeler sitede olmalı. Depo Markdown belgeleri dağıtım öncesi Zee ile yazılmış dönüştürücüyle (kaynak/markdown.dil, kaynak/belge_uret.dil) site sayfalarına çevrilir ve Nginx tarafından /belge/<ad>/ altında statik sunulur. HTML üretimi Zee'de kalır; Nginx yalnız dosya sunar. Üretilen sayfalar aynı JSON-LD'yi taşıdığı için CSP hash'i değişmez. Üretim çıktısı git dışıdır ve her dağıtımda yeniden üretilip iç bağlantıları denetlenir.

Revizyon 5 — 13 Ekim 2026 (K-203/F008)

Kurucu mevcut görünümü beğendiğini, ancak ana sayfanın Ruby sitesine fazla benzediğini ve kopya muamelesi görmek istemediğini söyledi. Palet, yazı tipleri, Selçuklu yıldızı ve Türk motifleri korunarak Ruby'ye özgü kurgu bırakıldı: hero “cümle çözümlemesi” kartı ve yıldız mühürle, örnekler sekmeli örnek defteriyle, “Neden” bölümü çini karolarla, dalga geçişleri İznik bordürüyle, ders sayfasının alt gezinmesi yıldızlı ders yoluyla değiştirildi. Sosyal kart aynı sembol/paletle yeni görsel dile göre yeniden üretildi.

Kaynak: adr/081-resmi-site-ve-uretim-siniri.md · Bütün belgeler