İçeriğe geç
zeev1.0.0-rc.1

ADR-009 — Dilin adı: **zee**

Depodaki adr/009-dil-adi.md belgesinden Zee ile üretildi.

  • Durum: kabul (kurucu, kararı 31 Ağustos 2026'da proje yürütücüsüne devretti; bu ADR o yetkiyle yazıldı)
  • Tarih: 31 Ağustos 2026

Bağlam

Master plan "çalışma adı belirlenecek" diyordu ve risk kaydı isim seçiminden önce çakışma taraması şart koşuyordu (bölüm 35: "isim seçmeden domain/trademark/repo taraması"). Proje klasörünün adı ilk günden beri "zee" idi ve kurucu anlamını açıkladı: Zeynep Eliz Erbay — dilin kendisine miras bırakılacağı çocuk.

Karar

  1. Dilin resmî adı zee'dir; yazılışı hep küçük harfle, okunuşu Türkçe "ze". Uzun/ayırt edici biçim: zee dili.
  2. Dosya uzantısı .dil kalır — merhaba.dil okunuşu ("merhaba dil") dilin ruhuna uygundur ve uzantı, adın gölgesinde değil anlamın hizmetindedir.
  3. CLI adı dil kalır: dil çalıştır oyun.dil bir Türkçe cümledir; zee çalıştır bunu bozar. LSP ikilisi dillsp kalır.
  4. Depo/paket adı: zee.

Çakışma taraması (31 Ağu 2026)

  • "zee programming language" araması: iki küçük, hareketsiz hobi deneyi (GitHub: ZeeCompiler, zee-language) — yerleşik ürün, topluluk ya da marka iddiası yok. "Z#" (okunuşu Zee-sharp) ve "Z" dilleri ayrı adlardır.
  • Medya markası Zee (TV) tamamen farklı sektördedir; karışma olasılığı düşük.
  • Sonuç: yazılım dili alanında ayırt edicilik yeterli; "zee dili" birleşimi aramada temiz sonuç verir.
  • Koşul: Türkiye'de marka tescili (TÜRKPATENT, 9/42. sınıflar) ve alan adı kararı, master plan bölüm 26 gereği hukuk incelemesiyle yapılacak — bu ADR onu bekletmez ama yerini tutmaz. Marka kullanımıyla kod lisansı ayrıdır.

Gerekçe

İsim; kısa, telaffuzu Türkçe, klavyede kolay ve projenin varoluş nedeninin kendisi. Bu dil bir çocuğun adını taşısın diye yazılıyor; adın başka bir şey olması, projenin manifestosuna aykırı bir yapaylık olurdu. Teknik ölçütler (çakışma, kısalık, ayırt edicilik) da aynı sonucu veriyor — kalp ile aklın aynı kapıya çıktığı ender karar.

Sonuçlar

  • README ve belgeler "çalışma adı" ibaresini bırakır; ad resmîdir.
  • Kaynak yüzeyinde hiçbir şey değişmez (uzantı ve CLI korunur) — sıfır göç.
  • Gelecekte uluslararası tanıtımda "zee — a Turkish-first programming language" biçimi kullanılır; dil yüzeyi Türkçe kalır (bölüm 30).

Kaynak: adr/009-dil-adi.md · Bütün belgeler