- Durum: kabul
- Tarih: 31 Ağustos 2026
- Revizyon: 1 Eylül 2026 — K-097/RFC-0021 ile ifade katmanları bağlandı
- Revizyon: 1 Eylül 2026 — K-099/ADR-012 ile cümle ve ifade handler'ları fiziksel modüllere ayrıldı
- Revizyon: 2 Eylül 2026 — K-119 ile formatter'ın tam parser-token eşdeğerliği kalıcı kapıya bağlandı
- Revizyon: 2 Eylül 2026 — K-126/ADR-030 ile her AST ifadesinin kesin token aralığı zorunlu kılındı
- Revizyon: 3 Eylül 2026 — K-163/F032 ile sabit HTTP yanıt cümlesi ayrı
ayristirici/cumle/web.rshandler'ında sınırlandı
Bağlam
Parser üreteci (LALR/PEG) mi, elle yazım mı? Türkçenin yüklem-sonlu yapısı ve "hata mesajları öğretici olacak" ilkesi belirleyiciydi.
Karar
Elle yazılmış recursive descent, iki özgün uyarlamayla:
- Yüklem-sonlu dağıtım: cümle türü satırın SON kelimesinden seçilir (
... yaz,... olsun,... tekrarla). İngilizce dillerdeki "ilk anahtar kelimeye bak" kuralının aynadaki karşılığı — Türkçenin sözdizimine parser mimarisi düzeyinde uyum. - Anahtar kelimesiz sözcükleyici: kelimelerin anlamı tamamen konumdan gelir;
not,sayaçgibi kelimeler serbest kalır (RFC-0002 §5).
- Katmanlı ifade bölgeleri: Cümle dağıtımından sonra değer/koşul bölgesi primary → erişim/postfix → çağrı → aritmetik → birleştirme → karşılaştırma → boolean güç sırasına bağlıdır (RFC-0021/spec-20). Her kalıp bölgenin tamamını tüketir; kısmi eşleşme başka anlama düşmez.
Pratt katmanı bugün yoktur: ifadeler Türkçe tam-bölge kalıplarıyla okunur; sembolik serbest infix operatör önceliği olmadığı için Pratt tek başına ek değer sağlamaz. Böyle bir yüzey gelirse bu ADR yeniden açılır.
Gerekçe
- Üreteçler Türkçe eklerin bağlamsal çözümünü (morfoloji aday-kök eşlemesi) ve "kalıplar alan-atamadan önce" gibi öncelik kurallarını ifade etmeyi zorlaştırırdı.
- Tanı kalitesi: her hata elle yazılmış Türkçe mesaj + öneri taşıyor (83 kod, katalog bekçili) — üreteç çıktısıyla ulaşılması zor.
- Maliyet: parser normatif grammar'dan üretilmiyor; spec/20 katman tablosu, RFC-0021 uzatma protokolü, golden/anti-example ve bağımsız ifade conformance testi bu riski taşır.
Sonuçlar
Niyet EBNF'si ve normatif katman sırası artık RFC-0021/spec-20'dedir; parser referans gerçekleme kalır. B-005/K-099'da cümle ve ifade handler'ları ADR-012'nin fiziksel modüllerine ayrıldı; sınırlar bu katmanları izler ve davranış conformance testiyle korunur. K-163/F032'de web'e özgü yanıt kalıbı genel cümle handler'ını büyütmeden ayrı alt modüle taşındı; iki dosyanın satır bütçesi mimari sınır testindedir. Gelecekte ikinci compiler geldiğinde spec/20 + ortak korpus kaynak olur; Rust fonksiyon sırası normatif kaynak sayılmaz.
K-126/ADR-030'da parser'ın ifade üretimi ayristirici/kaynak.rs kapısına bağlandı. Her yaprak ve bileşik ifade tükettiği token bölgesinden ayrı, Unicode karakteri tabanlı kesin kaynak zarfı alır; boş, ters, taşan veya çok satırlı bölge sessizce satır tahminine düşmez. Yeni ifade kalıbı, bu zarfı ve alt ifadelerin bağımsız aralıklarını korumadan tamamlanmış sayılmaz.
Resmî formatter yalnız görünüşü değiştirir. Biçimleme öncesi ve sonrasındaki TokenTur dizisi; SatirSonu, Girinti, Cikinti ve DosyaSonu dahil birebir aynı değilse C011 ile hiçbir çıktı yazılmaz. Parser semantic AST'yi yalnız bu yapısal token dizisinden deterministik kurar; token konumları kaynak haritasıdır, anlam seçimi değildir. K-119'un 33 programlık property kapısı, her golden kaynağın dağınık-boşluk varyantını biçimler, iki tam parser izini kıyaslar ve parser'ın iki tarafı da kabul ettiğini doğrular.
Kaynak: adr/002-parser-stratejisi.md · Bütün belgeler